İdrar Tahlilinde Keton Sonucu Nasıl Okunur?
İdrar tahlilinde ketonun yalnız bir türü ölçülmekte; normal beslenen birinde negatif olağan bir sonuç, diyabeti olan birinde ise ketona kandan bakmak daha net bilgi verebilir.
Diyetisyen Deniz Eriş10 dk okuma
İçindekiler
Önemli Noktalar & Hap Bilgiler
- Sağlıklı bireyde idrarda keton negatif çıkar; negatif, idrarınızdaki keton miktarı çubuğun ölçebileceğinden az ve bir sorun yok demektir. Uzun süreli açlık, yoğun egzersiz ve çok düşük karbonhidratlı beslenme keton seviyelerini, dolayısıyla idrardaki keton miktarını da artırabilir.
- İdrar tahlilinde ketonun yalnız bir türü ölçülmekte; kandaki keton hafif yükseldiğinde idrar sonucu negatif kalabilir.
- Ketojenik beslenirken idrarda keton görülmesi beklenen bir sonuç; uyum sağladıkça ketosisteyken de sonuç negatif kalabilir.
- Diyabeti olan kişilerde keton sonucu ketoasidoz olasılığından dolayı klinik önem arz eder; kan şekeri yüksekken ya da SGLT2 inhibitörü kullanırken çıkan keton bu yüzden tıbbi değerlendirme gerektirmekte.
İdrarda Keton Negatif Ne Demek?
Tahlil raporunuzda keton satırının karşısında "negatif" yazıyorsa, idrarınızda test çubuğuyla saptanabilecek düzeyde keton yok demektir. Peki eser, +1 ya da +2 ne demek; diyabette ya da ketojenik beslenmede aynı sonuç neden farklı okunmalı? Aşağıda bu soruların her birine sırayla bakacağız.
Normal şartlar altında sağlıklı bir kişinin idrar ve kanında yüksek keton seviyeleri görülmez; negatif sonuç bu durumda olağan bir bulgu olarak kabul edilerek idrar keton negatif, kan ketonları ise 0,5 mmol/L'nin altında kalma eğilimi gösterir.1-2
İdrar Tahlilindeki Keton "Eser", "+1" ya da "+2" Ne Demek?
Öncelikle tahlildeki bu işaretler keton miktarını kabaca gösteren basamaklar olup kesin bir ölçüm değildir.3, 7 Basamakların karşılığı ürüne göre de farklılıklar gösterip bir üreticinin "+1" 10, "+2" 50, "+3" 150 mg/dL'ye karşılık gelirken başka bir üretici "eser", "küçük" ve "orta" gibi belirteçler kullanabilir.6, 5 Dolayısıyla "+1" ya da "eser" için tek bir değer verilmeyip, tahlilinizi okurken laboratuvarın kullandığı ölçeğe bakmalısınız.5-6

Keton Nedir ve Beden Ketonu Ne Zaman Üretir?
Ketonlar, beden enerji için yağı daha çok kullandığında karaciğerde oluşan küçük ama etkili yakıt molekülleridir ve asetoasetat, beta-hidroksibütirat, aseton olmak üzere üç farklı türleri vardır.3
Vücudumuz enerjisini normal şartlar altında özel doku ve işlevler (örneğin kalp gibi organlar) haricinde kandaki şekerden, yani glikozdan sağlar. Pankreasın salgıladığı insülin hormonu da şekerin hücrelere girmesine yardım ederken yağ dokusundan yağ asidi çıkışını sınırladığı için keton üretimi ve atımı aşağıdaki bazı özel ihtiyaç durumları haricinde oldukça limitli kalır.3, 15
Üretimin ya da glikoz alımının yetmeyebildiği bu özel durumlarda (örneğin uzun süreli açlık, yoğun egzersiz, ketojenik diyet, yetersiz beslenme ya da gebelik) vücudun ana enerji üretim sistemi olan glikoz yetersiz kalabilir ve bu durumda alternatif bir enerji kaynağı olarak yağ dokusundan çıkan yağ asitleri karaciğerde parçalanır ve alternatif bir enerji sağlamak amacıyla keton cisimcikleri oluşur.3, 1-2
Bedenin karaciğer aracılığıyla yağ asitlerinden ürettiği keton cisimciklerini yakıt olarak kullandığı bu özel sürecin adı ketosis olup ketosis hali, kendi başına bir hastalık ya da sorun değil; açlıkta ve düşük karbonhidratlı beslenmede görülen olağan bir uyum hali olarak düşünülmelidir.3-4
Açlık ve Oruç İdrardaki Ketonu Nasıl Etkiler?
Uzun süre yemek yemediğinizde karaciğer, yağ asitlerinden daha çok keton üretmeye başlar; beyin dahil birçok doku için bu keton bir yakıt kaynağı.3 Yirmi dört saatlik açlıktan sonra kandaki keton 1 mmol/L dolayına çıkabilmekte olup; açlık üç günü aştığında artış daha da belirginleşir.3, 11
Uzun açlıkta görülen bu yükseliş açlık ketosisi olarak isimlendirilmekte ve ketojenik diyette bir araç olarak kullanımı mevcuttur. Bu durumda kanda az da olsa insülin bulunduğu için keton üretimi sınırsız olarak artmaz; dokular ketonu yakıt olarak kullanırlarken, böbrekler de asit yükünün bir kısmını idrarla atar.7, 17 Bu üç düzenek sayesinde kanın yukarıda bahsettiğimiz asit dengesi açlıkta büyük oranda, kısa vadede korunur.17

Bu açlık ketosisi kalıcı değildir; karbonhidrat ve yüksek miktarlarda protein yediğinizde salgılanan insülin keton üretimini yavaşlattığı için gıda tüketimini takiben kan keton seviyeleri kendiliğinden geriler.3 Ramazan orucundaki gün içi açlık da, süresine ve iftar-sahurda tüketilenlere bağlı olarak kandaki ketonu bir miktar artırabilmektedir.3, 14

Ketojenik Beslenirken İdrarda Keton Çıkar mı?
Çalışmalarda ketojenik beslenme genellikle günlük karbonhidratın 50 gramın altına inmesiyle tanımlanmakta.12 Karbonhidrat büyük ölçüde azaltıldığında kandaki keton birkaç kat yükselir ve idrarla atılan keton da artar.13
Ketojenik beslenmenin amacı zaten bedeni keton üretmeye geçirmek olduğu için ketojenik besleniyorsanız idrarınızda keton görülmesi beklenen bir sonuçtur.2 Ketojenik beslenmenin ilk günlerinde idrardaki keton sonucunuz negatif çıkıyorsa ketosise henüz girmemiş olabilirsiniz; bu durumda ilk işiniz günlük karbonhidrat miktarını gözden geçirmek olmalı.
Beslenmeye uyum sağladıkça ketosisteyken de idrardaki keton sonucu negatif kalabilir.18-19 Sağlıklı birinin ketonunu her gün ölçmesine gerek olmayıp, ketojenik beslenmeye başlarken ve karbonhidrat miktarınız değiştiğinde ketona arada bir bakmanız yeterlidir.
Ketojenik beslenmeye uyum sağlamış kişilerde idrardaki keton gün içinde de dalgalanır. Keton her öğünden sonraki birkaç saat içinde düşmekte, yalnız akşam yemeğinden sonra idrarda artış gösterebilmekte.19 En güvenilir sonucun alındığı saatler sabah erken ve akşam geç saatler olup ölçümü her seferinde aynı saatte yapmanız sonuçları karşılaştırmayı kolaylaştırır.19
Uzun Egzersizden Sonra İdrarda Keton Çıkar mı?
Uzun ve yoğun bir egzersizden sonraki birkaç saat içinde kandaki keton 0,3 ile 2 mmol/L arasında yükselebilir.15-16 Uzun bir koşudan, bisiklet turundan ya da maçtan birkaç saat sonra verdiğiniz idrarda eser keton görmemiz bu yükselişle açıklanıyor.15, 5
Bunun nedeni, egzersizin kaslar ve karaciğerdeki şeker deposu olan glikojeni azaltması. Glikojen miktarı azaldıkça kandaki glukagon hormonu insüline göre artış gösterir ve yağ asitlerinin karaciğerde ketona dönüşmeleri, yani vücudun keton üretimi hızlanır.15 Egzersiz bittiğinde ise kanın ketonu temizleme hızı düşmesine rağmen karaciğer bir süre daha keton üretmeye devam ettiği için sistemdeki keton seviyesi geçici süreyle yüksek kalabilir.
Egzersizden önce bol karbonhidratlı beslenmek, glikojen deposunu dolu tuttuğu için bu yükselişi hafifletir.15 Buna karşılık egzersizden hemen önce ya da hemen sonra şekerli bir şey yemek, egzersiz sonrası keton artışını belirgin biçimde değiştirmemekte; yani spordan hemen önce şekerli bir şey yememiz bu artışı tek başına önleyemiyor.15-16
Diyabeti Olan Biri İçin Keton Sonucu Neden Ayrıca Önemli?
Diyabeti olan kişilerde insülin yetersiz kaldığında kandaki şeker hücrelere giremez ve beden enerji için yağı hızla yakmaya başlar; bu durumda ketoasidoz gelişebilir.4 Ketonlar kanda asit gibi davranırlar. Üretim miktarları bedenin kullanma ve atma hızını aştığında, kandaki miktarlarının artmasına bağlı olarak kanın asit dengesini koruyan bikarbonat yetmez ve kan asitleşir.22, 4
Kan şekeri yüksek seyrettiğinde idrara geçen fazla şeker, suyu ve sodyumu da beraberinde çeker; ketoasidozda vücut bu yüzden susuz kalır ve potasyum gibi minerallerin de dengesi bozulur.4 Ketoasidozu riskli kılan, asitleşmenin, susuzluğun ve mineral kaybının bir arada görülmesi olup, bu tablo hızla tedavi gerektiren bir acil durumdur.4
Ketoasidozda kandaki toplam keton çok yükseldiği için idrara geçen keton da çubukla saptanabilecek düzeyin üzerine çıkmaktadır.3, 17 Bu yüzden ketoasidozda idrar keton testinin negatif çıkması çok nadir ve test diyabetik ketoasidozu dışlamada güçlü bir araç olarak kabul edilmekte.1, 7
Ketoasidoz en çok tip 1 diyabette görülmesine rağmen, tip 2 diyabette de daha seyrek de olsa oluşabilmektedir.1, 7, 4 Diyabeti olmayan kişilerde ketoasidoz nadir ve çoğunlukla birkaç etkenin bir araya gelmesine bağlı ortaya çıkabilir.17, 22 Yemek yiyememekle birlikte kusma, aşırı alkol ya da bir enfeksiyon bu etkenler arasında olup; küçük çocuklar, gebeler ve emzirenler daha çabuk etkilenmekteler.17, 22
Ketojenik beslenme ise insülin üretebilen bir bedende ketoasidoza yol açmaz. Kandaki keton yükseldikçe pankreasın salgıladığı az miktardaki insülin karaciğerin keton üretimini frenlemekte; beslenme ketosisinde keton bu yüzden kanın asit dengesini bozmayan düzeyde kalır.3, 17, 21 Öte yandan tip 1 diyabette, SGLT2 inhibitörü kullanırken ve emzirme döneminde ise bu risk artar.4, 9, 22
Amerikan Diyabet Derneği, ketoasidoz riski taşıyan diyabetlilerin hasta olduklarında ya da insülin dozunu atladıklarında ketona bakmasını önermekte; kan şekeri 200 mg/dL'yi aşmışsa bu kontrol özellikle önemli.8 Bu durumlarda ketona kandan bakılması tercih edilir, çünkü kan ölçümünde idrar çubuğuyla ölçülemeyen beta-hidroksibütirat da doğrudan ölçülür.4, 17
Diyabetiniz varsa ve kan şekeriniz yüksekken ya da SGLT2 inhibitörü kullanırken (fazla şekeri idrarla attıran bu ilaçlar, kan şekeri çok yükselmeden de ketoasidoza yol açabilir) keton çıkıyorsa hekime başvurmanız gerekli.4, 9 Diyabetiniz yoksa ve karbonhidrat ağırlıklı beslenmenize rağmen; açlık, egzersiz ya da kusma gibi bir net neden olmadan tahlilde çıkan keton da kesinlikle hekiminiz tarafından değerlendirilmelidir.1, 4
Ketoasidoz, hızla tedavi gerektiren ciddi bir sağlık sorunudur. İdrar tahlilinizde keton +++ (3+) ya da daha yüksek görünüyorsa, iyi hissediyor olsanız dahi sonucu hekiminize bildirmelisiniz.
Kandaki Keton Ölçümü ile İdrar Testi Arasındaki Fark Ne?
Kanda artan bu ketonların çok küçük bir payı bu süreç esnasında idrara geçer; böbrekler de süzülen ketonun bir kısmını kullanır ve geri emerler.3 İdrar tahlilinde çubukta bir renk tepkimesiyle ölçtüğümüz bu değer işte bu atılan eser miktardaki keton olup spesifik adıyla asetoasetat seviyemizdir.1-2, 4
Yoğun açlık ile birlikte ketoasidozda yağ yıkımı hızlanıp keton üretimi miktarı artmaya devam ettikçe karaciğerdeki kimyasal denge asetoasetattan beta-hidroksibütirata kayar ve kandaki baskın keton türü beta-hidroksibütirat dediğimiz bir diğer keton cisimciği haline gelir.1, 3, 15

Kan testinde o anki keton ölçülürken idrar testinde, son idrarınızdan bu yana mesanede biriken idrardaki ketonun ortalama düzeyi görülür.7, 17 Kan testi parmak ucundan alınan bir damla kanla ve ketonu ölçen bir cihazla yapılmakta; idrar çubuğu ise daha ucuz ve kolay ulaşılabilir bir test.7, 18, 10 İdrar sonucu pozitif çıktığında ise kandaki keton çoğu zaman gerçekten yükselmiştir.18

Evde kan cihazıyla ölçüm yapıyorsanız, beslenmeyle sağlanan ketosisin alt sınırının genellikle 0,5 mmol/L olarak kabul edildiğini unutmayınız.17, 21 Ketoasidoz tanısında kullanılan eşik ise 3 mmol/L; ancak tanı yalnız ketona bakılarak konmaz, kanın asit dengesi de birlikte değerlendirilmekte.4, 7
Az Su İçmek ya da Sabah İdrarı Sonucu Değiştirir mi?
Değiştirebilir, çünkü çubukla ölçülen şey idrardaki ketonun miktarı değil, derişimi, yani aynı hacimdeki idrarda ne kadar keton bulunduğu. Az su içtiğinizde idrarınız yoğunlaşır ve çok yoğun idrar yanlış pozitif sonuca, yani keton yokken pozitif sonuca yol açabilir. Çubukla doğru sonuç alınan idrar yoğunluğu aralığı da bazı test çubuklarının ambalajında yazılı.5
Sabah ilk idrarınız gece boyunca mesanede biriktiği için gece saatlerinin ortalamasını yansıtır.7 Uzun süre bekletilmiş bir idrar örneği ya da kutusu açık kalıp havayla temas etmiş veya son kullanma tarihi geçmiş bir çubukla keton varken negatif sonuç alınabilmekte.1, 20 Yüksek miktarda C vitamini aldığınızda da sonuç olduğundan düşük çıkabilir.1
Buna karşılık kaptopril gibi bazı tansiyon ilaçları ve koyu renkli idrar, keton yokken pozitif sonuca yol açabilir.1, 20, 5 Tahlil sonucunuz değerlendirilirken kullandığınız ilaç ve takviyeleri de belirtmeniz bu yüzden önemli.
Keton Sonucunuz Negatif ya da Eser Çıktıysa Ne Yapmalısınız?
Diyabetiniz yoksa ve SGLT2 inhibitörü kullanmıyorsanız, raporunuzdaki negatif keton endişe gerektiren bir sonuç değil. Eser ya da +1 gördüğünüzde de önce o gün aç kalıp kalmadığınızı, uzun egzersiz yapıp yapmadığınızı, ne kadar karbonhidrat yediğinizi ve ne kadar su içtiğinizi düşünün; bunların hiçbiri yoksa sonucun nedeni ayrıca araştırılmalı.
Önceki bir tahlilinizle karşılaştırırken iki idrar örneğinin aynı laboratuvarda ve benzer koşullarda verilip verilmediğine de bakmanız gerekli. Sabah aç karnına verilen bir idrarla öğleden sonra verilen idrar arasındaki fark, ketondaki gerçek bir değişiklikten değil ölçüm koşullarından kaynaklanıyor olabilir.7, 19
Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik'i 2014'te, yüksek lisansımı da 2016'da ABD'deki Plymouth State University'de yeme davranışı ve yeme bozuklukları üzerine uzmanlaşarak tamamladım. 2018'den beri bireysel ve kurumsal danışmanlık yapıyor, beslenme üzerine yazıyorum.
Bu yazı Diyetisyen Deniz Eriş tarafından, güncelleme tarihindeki bilimsel veriler esas alınarak hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme, tanı ve tedavi süreçleri için hekiminize veya yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.
Bu yazı Diyetisyen Deniz Eriş tarafından, güncelleme tarihindeki bilimsel veriler esas alınarak hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme, tanı ve tedavi süreçleri için hekiminize veya yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.
Bu yazı Diyetisyen Deniz Eriş tarafından, güncelleme tarihindeki bilimsel veriler esas alınarak hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme, tanı ve tedavi süreçleri için hekiminize veya yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.
Kaynakça
- 11- Sacks DB, Arnold M, Bakris GL, et al. Guidelines and Recommendations for Laboratory Analysis in the Diagnosis and Management of Diabetes Mellitus. Clin Chem. 2023;69(8):808-868. doi:10.1093/clinchem/hvad080 Kaynağı aç
- 22- Hitzeman N, Greer D, Carpio E. Office-Based Urinalysis: A Comprehensive Review. Am Fam Physician. 2022;106(1):27-35B. PMID: 35839369 Kaynağı aç
- 33- Puchalska P, Crawford PA. Multi-dimensional Roles of Ketone Bodies in Fuel Metabolism, Signaling, and Therapeutics. Cell Metab. 2017;25(2):262-284. doi:10.1016/j.cmet.2016.12.022 Kaynağı aç
- 44- Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA, et al. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report. Diabetes Care. 2024;47(8):1257-1275. doi:10.2337/dci24-0032 Kaynağı aç
- 55- Ascensia Diabetes Care. Ketostix Reagent Strips for Urinalysis, ürün prospektüsü (TN06516D, Rev. 05/17). Kaynağı ara
- 66- Roche Diagnostics. Combur10 Test, ürün prospektüsü (08853797001, 2019-10). Kaynağı ara
- 77- Dhatariya K. Blood Ketones: Measurement, Interpretation, Limitations, and Utility in the Management of Diabetic Ketoacidosis. Rev Diabet Stud. 2016;13(4):217-225. doi:10.1900/RDS.2016.13.217 Kaynağı aç
- 88- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 6. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S132-S149. doi:10.2337/dc26-S006 Kaynağı aç
- 99- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S183-S215. doi:10.2337/dc26-S009 Kaynağı aç
- 1010- Phelan H, Hanas R, Hofer SE, et al. Sick day management in children and adolescents with diabetes. Pediatr Diabetes. 2022;23(7):912-925. doi:10.1111/pedi.13415 Kaynağı aç
- 1111- Ulupınar S, Terzi M, Malkoç N, et al. Duration-Dependent Ketone Body Responses to Fasting: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Int J Mol Sci. 2026;27(21):9570. doi:10.3390/ijms27219570 Kaynağı aç
- 1212- Crosby L, Davis B, Joshi S, et al. Ketogenic Diets and Chronic Disease: Weighing the Benefits Against the Risks. Front Nutr. 2021;8:702802. doi:10.3389/fnut.2021.702802 Kaynağı aç
- 1313- Hall KD, Chen KY, Guo J, et al. Energy expenditure and body composition changes after an isocaloric ketogenic diet in overweight and obese men. Am J Clin Nutr. 2016;104(2):324-333. doi:10.3945/ajcn.116.133561 Kaynağı aç
- 1414- Shaaban S, Mohsen S, Ayman A, et al. Impact of Ramadan Intermittent fasting on patients with epilepsy: A clinical and laboratory study. Epilepsy Behav. 2025;170:110489. doi:10.1016/j.yebeh.2025.110489 Kaynağı aç
- 1515- Evans M, Cogan KE, Egan B. Metabolism of ketone bodies during exercise and training: physiological basis for exogenous supplementation. J Physiol. 2017;595(9):2857-2871. doi:10.1113/JP273185 Kaynağı aç
- 1616- Koeslag JH, Levinrad LI, Lochner JD, et al. Post-exercise ketosis in post-prandial exercise: effect of glucose and alanine ingestion in humans. J Physiol. 1985;358:395-403. doi:10.1113/jphysiol.1985.sp015557 Kaynağı aç
- 1717- Huang J, Yeung AM, Bergenstal RM, et al. Update on Measuring Ketones. J Diabetes Sci Technol. 2024;18(3):714-726. doi:10.1177/19322968231152236 Kaynağı aç
- 1818- Gibson AA, Eroglu EI, Rooney K, et al. Urine dipsticks are not accurate for detecting mild ketosis during a severely energy restricted diet. Obes Sci Pract. 2020;6(5):544-551. doi:10.1002/osp4.432 Kaynağı aç
- 1919- Urbain P, Bertz H. Monitoring for compliance with a ketogenic diet: what is the best time of day to test for urinary ketosis? Nutr Metab (Lond). 2016;13:77. doi:10.1186/s12986-016-0136-4 Kaynağı aç
- 2020- Brooke J, Stiell M, Ojo O. Evaluation of the Accuracy of Capillary Hydroxybutyrate Measurement Compared with Other Measurements in the Diagnosis of Diabetic Ketoacidosis: A Systematic Review. Int J Environ Res Public Health. 2016;13(9):837. doi:10.3390/ijerph13090837 Kaynağı aç
- 2121- Fante C, Spritzler F, Calabrese L, et al. The role of β-hydroxybutyrate testing in ketogenic metabolic therapies. Front Nutr. 2025;12:1629921. doi:10.3389/fnut.2025.1629921 Kaynağı aç
- 2222- Meoli M, Lava SAG, Bronz G, et al. Eu- or hypoglycemic ketosis and ketoacidosis in children: a review. Pediatr Nephrol. 2024;39(4):1033-1040. doi:10.1007/s00467-023-06115-5 Kaynağı aç



