İçeriğe atla
Dyteris, Bilimsel Beslenme Rehberi
DiyetisyenDeniz Eriş
Su, Maden Suyu ve Tuz

Soda Rehberi: Soda Nedir, Her Gazlı İçecek Soda mıdır? Sodanın Faydaları ve Zararları Neler?

Yemekten sonra açılan soda zihnimizde bir sindirim ilacı. Peki elinizdeki şişe gazı basılmış bir soda mı, yoksa mineralleri kaynaktan gelen bir maden suyu mu?

Diyetisyen Deniz ErişDiyetisyen Deniz Eriş16 dk okuma
Kabarcıklarla dolu bir bardak sade sodanın gün ışığında yakın çekimi
Bu yazıyı paylaşın
İçindekiler

Önemli Noktalar & Hap Bilgiler

  • Maden suyu ile soda aynı içecek değil; maden suyunda mineraller yeraltı kaynağından gelir ve bileşimi yıllar içinde aynı kalır; soda adıyla satılan ürün ise gazı sonradan basılmış bir içme suyu da olabilir.
  • İçeceklerin bedende ne kadar tutulduğunu düz suyla karşılaştıran tek bir çalışmada sade soda su kadar vücutta kalmış; dört saat boyunca toplanan idrar miktarı da iki içecekte farksız çıkmış.
  • Günde kaç şişe sorusunun cevabı gazda değil, şişenin içerdiği elektrolitlerden biri olan sodyumda; maden suyu etiketlerinde litre başına sodyum 8 mg ile 776 mg arasında değişiyor.

Soda sofralarımızda bolca yer bulan bir içecek. Yemek biter, biri masaya bakıp "soda içen var mı" diye sorar; ağır bir yemeğin ya da uzun bir akşamın üstüne açılan o küçük şişe, zihnimizde kültürel bir sindirim ilacı olarak yer etmiş halde.

Tamam içiyoruz da ortada asıl cevaplanması gereken soru var. Elimizdeki şişe soda mı yoksa maden suyu mu? İkisi de rafta yan yana duruyor, ikisi de kabarcıklı ve adları iç içe geçmiş durumda. Oysaki biri gazı sonradan basılmış bir su iken, öteki içerisindeki mineralleriyle yeraltından çıkan doğal bir su.

Şu an okuduğunuz yazının ilk amacı bu farkı sizin için netleştirmek; zira bu ürünlerin sağlık etkilerine dair geri kalan tüm sorularımız, yani hazımsızlık, kilo, diş ve sodyum soruları da bu ayrımın üstüne oturacaklar.

Soda ile maden suyu arasındaki fark ne?

Markette "soda", "maden suyu" ve "mineralli su" aynı şeylermiş gibi satılırken mevzuat bu adları net şekilde ayırıyor.

Örneğin, Avrupa Birliği'nin doğal mineralli su direktifi, karbondioksitin kaynağına göre üç ayrı satış adı tanımlamış durumda.

İlk versiyonda maden suyunun gazı kaynaktan çıktığı haliyle korunur, ikincisinde kaynağın kendi gazıyla güçlendirilir, üçüncüsünde ise gaz dışarıdan eklenir.1 Yani şişedeki kabarcık doğanın işi de olabilir, üretim hattının işi de; üçü de yasal ve aynı rafta yer alıyorlar.

Ahşap raflarda dizili, üzerleri yazılı antika soda sifonu şişeleri
Sifonlardan bugünün şişelerine kap değişti ama mevzuattaki üç satış adı hâlâ gazın kaynaktan mı geldiğine, yoksa sonradan mı eklendiğine bakıyor.

İlk kritik nokta: Maden suyunu maden suyu yapan şey aslında gazı değil, içerdiği mineraller. Doğal mineralli suyun tanımı gereği mineraller yeraltındaki korunmuş bir kaynaktan gelmekteler ve bileşimleri yıllar içinde aynı kalıyor.1

Buna karşılık "soda" adıyla satılan ürün, içme suyuna gaz basılması ile üretilmekte; o şişede elimizdeki şey bir kaynak suyu değil, sodyum bikarbonat eklenerek gazlandırılmış bir içecek.2

Peki bu ayrım, markette elinize aldığınız şişede neyi değiştiriyor? Maden suyundan bir fayda bekliyorsanız gözünüzü etiketteki mineral değerlerine çevirmeniz gerekli; nitekim beklenen faydalar gazdan değil, suyun kaynaktan taşıdığı kalsiyum, magnezyum, bikarbonat ve sodyum gibi kaynak suyu içerisindeki minerallerden gelir.

Şişeyi çevirip etikete baktığınızda içeriklerin her birinin ayrı ayrı sıralandığını görürsünüz; hepsinin litrede ne kadar ettiğini gösteren tek değer ise sabit kalıntı ya da toplam mineral madde adıyla yazar.

Toplamı düşük bir maden suyu kaynaktan gelse de mineral katkısı bakımından düz sudan pek de ayrışmıyor; örneğin Avrupa Birliği'nin etiket sınıflamasında sabit kalıntısı litrede 500 mg'ı geçmeyen maden suyu "düşük mineralli" sayılmakta.1

Gazı sonradan basılmış bir sudan ise mineral beklemenin zemini yok; o şişede gaz var, mineral tablosu ise neredeyse boş.

Pamukkale'nin beyaz traverten terasları ve turkuaz havuzları
Pamukkale'nin travertenleri yeraltından gelen suyun içindeki minerallerden oluşur; maden suyunu da gaz değil, bu mineraller tanımlar. (Görsel: Furkan Uman, Pexels)

Bu yazı boyunca "sade soda" derken kastımız net: şeker, tatlandırıcı ve aroma içermeyen, yalnız su, karbondioksit ve kaynağına göre değişen minerallerden oluşan içeceklerin tümü.

Aromalı ve meyveli sodalar ise içlerine eklenen aroma, asit ve kimi zaman şeker yüzünden başka bir kategorideler. Aynı rafı paylaşmaları sizi yanıltmasın; aradaki fark en çok diş minesi üzerindeki etkilerinde ortaya çıkıyor.

Sodanın içinde ne var; kaç kalori, asit mi baz mı?

Şeker bulunmadığı için enerji satırı bu ürünlerde sıfır; yani sade sodanın bir kalorisi yok, dolayısıyla kan şekerini yükseltecek bir bileşeni de yok.

Halk arasında "karbonat" diye bilinen kabartma tozunun da yapı taşı olan bikarbonat, midedeki asitle tepkimeye girip onu nötrleştirebilen bir mineral.

Mide yanmasında görülen rahatlamanın çalışmalarla desteklenen kısmı da gazdan çok bu mineralden kaynaklanıyor.7 Doğal kaynaktan bol miktarda bikarbonat taşıyan ürünler genellikle maden suları arasında durmaktalar.

Kabartma desenli bir sürahiden dilimli cam bardağa dökülen su
Basınçla suda tutulan karbondioksit bardakta kabarcığa dönüşür; çözünen kısmı ise karbonik asit olarak suyun pH'ını nötrün altına çeker.

Asit mi baz mı sorusunun cevabı ise net. pH, bir sıvının ne kadar asidik olduğunu gösteren 0 ile 14 arası bir ölçek; 7 nötr kabul edilir ve sayı küçüldükçe asitlik artar.

Suda çözünen karbondioksit karbonik asit oluşturur ve sodalar bu yüzden hafif asidik içecek kategorisinde dururlar.

Hazımsızlık ve kabızlıkta ne oluyor?

Sodanın sindirime iyi geldiği inancının arkasında tek bir klinik çalışma var ve o çalışmada içilen şey de sade soda değil, bikarbonatı yüksek, gazlı bir doğal maden suyu.4

Fonksiyonel dispepsi, yani gündelik dildeki adıyla hazımsızlık, yemek sonrası dolgunluk, erken doyma ve üst karın rahatsızlığı yakınmalarının öne çıktığı bir sindirim tablosu.

Hazımsızlığı ve kabızlığı olanlar 15 gün boyunca musluk suyu yerine maden suyu içtiğinde hazımsızlık yakınmaları azalmış ve puanı 7,9'dan 5,4'e inmiş; musluk suyu içenlerde ise puan yerinde saymış.

Kabızlık yakınmaları da maden suyu içenlerde azalmış, puanı 16,0'dan 12,1'e gerilemiş.4 Rahatlama gazın ve bikarbonatın birlikte bulunduğu bir maden suyuyla görüldüğü için, payın ne kadarının gazdan, ne kadarının mineralden geldiği ayrı ayrı bilinmemekte.

Masada oturan bir adam iki eliyle karnını tutuyor
Hazımsızlıkta en sık yaşanan şikâyet yemek sonrası dolgunluktur; bikarbonatlı gazlı maden suyu içilen 15 günde bu şikâyetin puanı 7,9'dan 5,4'e indi.

Aynı hastalarda bu 15 gün içinde iki değişiklik daha görülmüş. Hastaların sıvı bir yemeği doyduklarını hissedene kadar tükettikleri miktarın kalorisi, yani doymak için gereken kalori, 447'den 590 kcal'ye çıkmış.4

Erken doyma hazımsızlığın başlıca yakınmalarından biri olduğu için bu bulgu, midenin yemeğe daha rahat yer açtığı yönünde okunabilir.4

Yemek sonrası safra kesesinin kasılması da güçlenmiş, yani yağın sindirimi için safrayı bağırsağa gönderen organ daha etkin şekilde boşalmış.4

Sağlıklı kişilerde tek bir öğünle verilen tatlandırılmış gazlı içeceklerde ise safra kesesinde böyle bir değişiklik görülmemiş; bulgu, hazımsızlık yakınması olanlar ve yaklaşık 15 günlük düzenli içimle sınırlı.5

Sağlıklı gönüllülerde soda, midenin yemeği bağırsağa geçirme hızını değiştirmemiş; değişen, yemeğin mide içindeki yeri olmuş. Sodayla yemeğin daha büyük bir kısmı bir süre midenin üst bölmesinde kalmış, bunun gazın mideyi germesiyle ilgili olduğu düşünülüyor.6

Bu bilgilerin soframızdaki karşılığı şu: yemek üstü içilen bikarbonatlı gazlı bir maden suyu, hazımsızlık hissini hafifletebilir. Uzun süredir devam eden bir sindirim yakınmasının adresi ise soda rafı değil, hekim değerlendirmesi.

Soda reflüyü tetikler mi, rahatlatır mı?

Mide yanmasında gazlı içeceklerin iki yüzü var. Gaz, mide asidinin yukarı kaçmasını engelleyen kapağı kısa süre gevşetir; ancak çalışmalarda bu gevşemenin sade sodada reflü hastalığına dönüştüğü görülmemiş.

Mide ile yemek borusu arasında kapak görevi gören kas halkasına alt özofagus sfinkteri denir. Sağlıklı gönüllülerde gazlı içecekler mideyi gerdiğinde bu kapağın boyu kısalmış, yani kapak daha kolay açılır hale gelmiş; basıncı da yaklaşık 20 dakika boyunca %30-50 düşmüş.8

Basıncı düşen bu kapak, yatkınlığı olanlarda mide asidinin yukarı kaçabileceği kısa süreli bir zaman aralığı bırakabilir.

Sodyum bikarbonat kristalinin tekrarlanan yapısını gösteren top ve çubuk çizimi
Sodyum bikarbonat kristalinin çiziminde mor küreler sodyumu, kırmızılar oksijeni gösteriyor. Maden suyundaki bikarbonat, mide asidini nötrleştirebiliyor. (Görsel: Ben Mills, Wikimedia Commons, kamu malı)

Sağlıklı kişilerde tatlandırılmış içecekler öğünle alındığında yemekten sonra reflü sayısı bütün içeceklerle artmış, ama gazlı olan gazsıza göre ek bir artış yapmamış; mide boşalması ve safra kesesi de değişmemiş.5

Buna karşılık orta yaşlı kadınları yıllarca izleyen büyük bir çalışmada, günde altı porsiyondan fazla gazlı içecek içenlerde haftalık reflü yakınmasının başlama riski hiç içmeyenlere göre %29 daha yüksek bulunmuş ve bunların yerine su içmek bu riski azaltmış.9

Amerikan Gastroenteroloji Koleji'nin 2022 kılavuzu, reflü tanısı alan birine hekimin önerebileceği yaşam tarzı değişikliklerini derecelendirerek öne çıkarmakta.10 Kılavuz, yakınmayı artırabilecek alışkanlıklar arasında gazlı içeceklerden kaçınmayı da kanıtı orta düzeyde bir değişiklik olarak sayıyor.10

Soda içtiğinizde yanmanız artıyorsa bu, sodanın size uymadığını gösteren yeterli bir işaret. Yakınmanız sürüyorsa içecek denemek yerine hekiminize başvurun.

Sade soda zayıflatır mı?

Reflü kadar sık konuşulan bir başka soda iddiası kiloyla ilgili. 2025'in başında dünya basını art arda "soda zayıflamaya yardım edebilir" türünden başlıklar attı ve o günlerde belki siz de elinizdeki şişeye biraz umutla baktınız. Kısa cevap hayır.

Haberlerin kaynağı bir deney değil, BMJ'nin beslenme dergisinde yayımlanan tek yazarlı bir hipotez yazısı; bir de üstüne kimseye soda içirilmemiş, kimsenin kilosu ölçülmemiş.12

Hemodiyaliz, böbrekleri çalışmayan hastalarda kanın bir makineden geçirilerek temizlenmesi; yazar, bu sırada kan karbondioksitle temas ettiğinde kan şekerinin düştüğü gözleminden yola çıkarak sodadaki karbondioksidin de benzer bir etki yapabileceği fikrini savunmaktaydı.

Haber başlıklarında kaybolan cümle ise yazarın kendisine ait: sodadaki karbondioksit miktarından zayıflama beklemenin zor olduğunu bizzat yazmış.12

Üst üste katlanmış gazete yığınının üstünde duran kırmızı çerçeveli gözlük
Haberlerin başlığı kaynakla örtüşmüyordu, çünkü dayandıkları yazıda kimseye soda içirilmemişti.

Gerçek ölçümlere dönüldüğünde ise 250 mL soda, genç kadınlarda kısa süreli tokluk hissini düz suya göre artırıyor.13

Ancak bu his yenen gıda miktarlarına yansımıyor: öğün öncesi 300 mL gazlı içecek verildiğinde o öğünde yenen toplam kalori değişmemiş; düz suyla 783 kcal yenirken gazlı içecekle 774 kcal yenmiş.11

Sodanın mideyi büyüttüğü iddiasının arkasında da geçici bir gerilme var. Öğün öncesi içilen 300 mL tatlandırıcılı, limon aromalı ticari bir gazlı içecek, MR görüntülerinde mideyi içimden hemen sonra düz suya göre daha çok germiş; öğünün sonunda ise mide hacminde fark kalmamış.11

1822 tarihli renkli anatomi levhasında damarlarıyla mide
1822 tarihli bu anatomi levhası mideyi damarlarıyla gösteriyor; gazlı içecek mideyi içimden hemen sonra gerse de öğün sonunda mide hacminde fark kalmıyor. (Görsel: Jacob Roux, Friedrich Tiedemann, Wellcome Collection, kamu malı)
ÇalışmaNeye bakıldıNe bulundu
Hipotez yazısı, 2025Ölçüm yok; hemodiyaliz benzetmesiYazarın kendi sonucu: bu miktardan zayıflama beklemek zor
Genç kadınlar, tek içimİçimden sonraki tokluk hissiSodayla kısa süreli tokluk arttı
Yetişkinler, tek öğünÖğünde yenen toplam kaloriGazlı ve gazsız içecek arasında fark çıkmadı
Hazımsızlık yakınması olanlar, 15 günDoymak için gereken kalori447'den 590 kcal'ye yükseldi

Sodanın kilo yönetimindeki yeri gazında değil kalorisinde: sıfır kalorili sade soda, şekerli gazozun ya da kolanın yerine geçtiği her bardakta o bardağın bütün şekerini sofradan uzaklaştırır. Yani zayıflatan sodanın kendisi değil, yerinden ettiği içecek.

Aynı sorunun tersi, yani sodanın kilo aldırıp aldırmadığı da sık soruluyor. Kalorisi olmayan bir içeceğin doğrudan aldıracağı bir kilo henüz yok; karışıklık, "soda" kelimesinin gündelik dilde şekerli gazozları da kapsayabilmesinden doğmakta.

Enerji satırı sıfır olan sade şişe bu tartışmanın dışında kalır. Şekersiz ama tatlandırıcılı içeceklerin değerlendirilmesini ise eritritol yazısında bulabilirsiniz.

Soda su yerine geçer mi?

Bir içeceğin bedende ne kadar tutulduğu, içildikten 2 saat sonra vücutta tutulan sıvının, düz su içildiğindeki miktarla karşılaştırılmasıyla ölçülüyor; bu karşılaştırmanın adı içecek hidrasyon indeksi (beverage hydration index).14

Soda bu karşılaştırmada düz suyla aynı düzeyde vücutta kalmış ve dört saat boyunca toplanan idrar miktarı da deneklerde farksız çıkmış.

Öte yandan aynı karşılaştırmada suyu geride bırakan iki içecek de var. Bunlardan biri süt, öteki ise ishal gibi sıvı kayıplarında kullanılan tuzlu-şekerli tedavi çözeltisi; ikisi de bedende düz sudan daha uzun tutulmuş.14 Bu içeceklerle birlikte aldığınız sodyum, potasyum ve enerji idrarla atılan sıvıyı azaltıyor, böylece içtiğinizin daha büyük bir kısmı bedeninizde kalıyor.14

Gün ışığı vuran bir pencere pervazında, çeperinde küçük kabarcıklar görünen yarım bardak su
Dört saatlik idrar ölçümünde soda, düz suyla aynı düzeyde vücutta kaldı; sıvı dengesi açısından ikisi eşit.

Yani kalorisiz sade soda, günlük sıvı alımına su gibi sayılabilir. Sıvı dengesinde maden suyunu normal sudan ayıran tek satır, etiketteki mineral yükü ve özellikle de sodyum içeriği.

Sade sodanın zararları var mı?

Diş minesi, asitlik ve aromalı sodalar

Gazlı maden suları, asidik olmalarına rağmen diş minesi için düşük riskli görünmekteler.

Sade sodaların çoğunun pH'ı, minenin çözünmeye başladığı kabul edilen 5,5 eşiğinin altında.3

Bu eşiğin altında kalsalar da sade gazlı maden sularının içerdiği kalsiyum, asit dişinize değdiğinde minenin çözünmesini yavaşlatıyor.15 Gazı kaçmış maden suyu ise mineyi gazlısından da daha az aşındırır.15

Çekilmiş insan dişleri ve mineye benzeyen malzemeler üzerinde yapılan çalışmalarda, gazlı maden sularının dişin mineral yapısını çözme etkisi durgun maden sularından hafifçe fazla çıkmış, ama asitli içeceklerin çözdüğü miktarın yaklaşık yüzde biri düzeyinde kalmış; yani gaz tek başına önemli bir aşındırma etkeni değil.15

Aromalı sodalar ise bambaşka bir konu. Aroma ve asit eklenen ürünlerde pH 2,74'e kadar iniyor ve laboratuvarda yarım saatlik temasta bu ürünlerin diş minesini aşındırma gücü portakal suyuna eşit, hatta kimi üründe daha bile yüksek.16

Limon aromalı bir sodayı su niyetine bütün gün yudumlamak, mineyi portakal suyu düzeyinde bir asitle saatlerce karşı karşıya bırakmak demek.16

Dişiniz açısından sade ve aromalı içecekler arasındaki fark daha da önemli. Gazlı ya da gazsız olması aynı önemi taşımamakta.15-16

Kehribar rengi cam kavanozda duran, siyah kıllı bambu diş fırçaları
Dişleriniz için önemli olan gazlı olup olmaması değil, aromalı olup olmamasıdır.

İçindekiler listesinde aroma, şeker ve asitlik düzenleyici olup olmadığına bakmak bu yüzden dişe dair en pratik adım. Dişlerinde hassasiyet ya da aşınma olanlar için gün boyu yudumlanan içecek, diş hekimiyle konuşulacak konulardan biri.

Kemik söylentisi ve gazlı içecekler

"Soda kemik eritir" söylentisinin arkasındaki kanıt gözlemsel, yani içeceği içenlerle içmeyenleri karşılaştıran ve neden-sonuç kuramayan çalışmalardan geliyor.

Menopoz sonrası kadınları uzun yıllar izleyen büyük bir çalışmada günlük gazlı içecek tüketimi arttıkça kalça kırığı riski de artmış; çalışma bu ilişkinin nedenini belirleyememiş.17

Siyah beyaz bir stüdyo fotoğrafında, koyu renkli gazlı içecek dolu bir bardak; camda kabarcıklar görünüyor
1933 tarihli bu reklam fotoğrafında koyu renkli gazlı bir içecek görülüyor. (Görsel: Willem van de Poll, Nationaal Archief, CC0)

Kolaya yüklenen fosforik asit de idrarla kalsiyum kaybını artırmıyor, kısa süreli artışı kafein yapıyor; gazlı içeceklerin kemiğe etkisinin daha çok sütün yerini almasından kaynaklandığı düşünülmekte.18

Şişkinlik ve gaz

Gazın en somut bedeli, adı üstünde, gaz. Gazlı içecekle mideye giren karbondioksidin bir kısmı ağızdan gaz çıkarma yoluyla dışarı atılır.

Gazlı bir içecekle yenen öğünde bu yolla gaz atılmasının içeceksiz öğüne göre belirgin arttığı gösterilmiş; yalnız orada denenen sade soda değil, şekerli ve asitli bir kola.19 O çalışmada ağızdan gaz çıkarmaların %68'i, yemek borusuna asit kaçmasıyla eş zamanlı görülmüş.19 Bu çıkış yemek borusuna asit kaçmasına da eşlik edebildiği için, reflünüz varsa sodadan sonra gelen gazı kendi yakınmanızla birlikte değerlendirmek mantıklı olur.

Böbreklere zarar verir mi?

Her gün soda içiyorsanız aklınıza takılabilecek bir başka kaygı da böbrek taşı. Bu merakla kaynaklara baktığınızda karşınıza önce bir dil karışıklığı çıkıyor. Taşla ilişkili beslenme kalemlerini derleyen büyük bir analizde riski artıranlar arasında "soda" da geçmekte.20 Ancak listedeki bu kelime buzdolabınızda duran sade sodayı mı anlatıyor?

İngilizcede bu kelime sizin aklınızdaki şişeyle sınırlı kalmaz, bizim gazoz dediğimiz şekerli içecekleri de kapsar. İçecekleri tek tek ayıran büyük izlem çalışmalarında riski yükselten tarafta şekerli kola ve gazozlar yer almış; tatlandırıcılı gazozlarda ise ilişki sınırda kalmış.21

Şekerli içeceklerde bol miktarda bulunan meyve şekeri fruktoz ile maden sularındaki sodyum da riski yükselten kalemler arasında yer alıyor.

Fazla sıvı alımı ise taş riskinin neredeyse yarı yarıya düşük olmasıyla ilişkili bulunmuş.20 Yani kalorisiz ve düşük sodyumlu içecekler bu tabloda riski artıran tarafta değil, sıvı hanesinde durmaktalar.14

Siyah zeminde dikenli bir böbrek taşı
Fotoğraftaki dikenli yapı bir böbrek taşıdır; taş riskini yükselttiği bulunan “soda” ise İngilizcede şekerli gazozları da kapsayan bir kelimedir. (Görsel: Roshan Nasimudeen, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Böbrekleri ve tansiyonu gerçekten ilgilendiren satır şişenin gazı değil, arkasındaki sodyum miktarı; böbrek hastalığı ya da taş öyküsü olanlarda bu miktar, sıvı hedefiyle birlikte hekimin çizdiği sınıra göre okunur.

Günde kaç şişe? Önce kimliğe, sonra sodyuma bakın

"Günde kaç soda" sorusunun tek bir sayıyla cevabı yok, çünkü cevap iki adımda veriliyor. İlk adım kimlik: elinizdeki şişe gaz basılmış soda mı, yoksa mineralleriyle yeraltından gelen bir maden suyu mu?

Mineralleri kaynaktan gelmese de yapay sodada suya sodyum bikarbonat eklendiği için onun da sodyum değerine bakmak gerekli.2 İkinci adımda ise şişe hangisi olursa olsun mineral yükü, özellikle de içerdiği elektrolitlerden biri olan sodyum hesaba katılmalı.

Ülkemizde satılan maden sularının etiketlerinde litre başına sodyum 8 miligramdan 776 miligrama uzanıyor; en düşükle en yüksek arasında yaklaşık 97 kat fark var. Markaların tek tek değerleri maden suyu seçim yazısındaki tabloda inceleyebilirsiniz.

Litresinde 8 mg sodyum olan maden suyunun bir şişesinde 1,6 mg sodyum var ve günde üç şişe 5 miligramı bulmaz. Litresinde 776 mg olanda ise tek şişe 155 mg, üç şişe 466 mg eder.

Dünya Sağlık Örgütü'nün yetişkinler için önerdiği üst sınır günde 2 gram sodyum.22 Üç şişelik o 466 mg, bu sınırın yüzde 23'ünü tek başına dolduruyor.

Çubuk grafiği: 200 mililitrelik şişede sodyum, en düşük şişede 1,6 mg, yaygın şişelerde 28-32 mg, en yüksek şişede 155 mg
Kaynak: yazının 22 numaralı kaynağı ve ürün etiketleri. (Görsel: Diyetisyen Deniz Eriş, CC BY-NC-ND 4.0)

İki ucun arasındaki aralık da boş değil. Litresinde 166 mg'ın altında sodyum bulunan maden sularında, örneğin litrede 138 ya da 160 mg içeren yaygın şişelerde, şişe başına 28-32 mg sodyum düşüyor ve günde üç şişe bile günlük sınırın %5'inin altında kalıyor.

Maden suyu yazısındaki tabloda listelenen on dört maden suyundan dokuzu bu aralıkta. Sorun sodyumun kendisi değil, hangi şişenin elimizde olduğunu etikete bakmadan bilememek.

Sodyum azaltımının tansiyonu doza bağlı biçimde düşürdüğü, çok sayıda kontrollü çalışmayı birleştiren analizlerle gösterilmiş yerleşik bir bulgu.23 Sodyumun hangi bileşikle geldiği de önemli olabilir. Sodyum sofra tuzunda klorürle, bikarbonatı yüksek maden sularında bikarbonatla, sitrat tuzlarında da sitratla birleşik halde bulunur.

Beyaz zeminde duran, yarısına kadar dolu, metal kapaklı cam tuzluk
Şişedeki sodyum, tuzluktaki sodyumla aynı günlük sınıra dahildir; litre başına değer şişeden şişeye 8 mg ile 776 mg arasında değişiyor.

200 mL'lik bir şişedeki sodyum miktarı, etikette yazan sodyum değerinin (mg/L) beşte birine eşit. Bu miktarın da günün tuz hesabına eklenmesi gerekli. Litrede tek haneli sodyum taşıyan şişelerde bu kalem pratikte yok sayılabilir, 700 mg'ı aşanlarda ise günün ciddi bir kalemi.

Özetle sade sodanın beslenmedeki yeri

Yemek sonunda uzatılan o küçük şişe ne bir sindirim ilacı ne de gizli bir tehlike. Olumlu yanda iki bulgu öne çıkıyor: soda sıvı dengesinde düz suya eşit, sıfır kalorili olduğu için de şekerli içeceğin yerini alabiliyor.

Hazımsızlık ve kabızlıktaki rahatlama ise bikarbonatlı gazlı bir maden suyuyla ve tek bir klinik çalışmada görülmüş.

Olası zararlar ise sanıldığından küçük: dişteki gerçek risk aromalı akrabalarında, kemikte gazlı içeceğin sütün yerini almasıyla ilgili, nedeni belirsiz bir ilişki var, reflüde ise ölçü kendi yakınmanız ve hekiminizin değerlendirmesi.

Etiketten üç şeye bakmak yeterli: önce satış adına, sonra içindekiler listesindeki şekere, en son da sodyum değerine.

Bu üç bilgiyi okuyan biri için "sade soda neye iyi gelir" sorusu, reklamın değil etiketin cevapladığı bir soruya dönüşür. Kararı da markalar değil, kendi sağlık durumunuz ve kendi günlük sodyum sınırınız vermeli.

Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik'i 2014'te, yüksek lisansımı da 2016'da ABD'deki Plymouth State University'de yeme davranışı ve yeme bozuklukları üzerine uzmanlaşarak tamamladım. 2018'den beri bireysel ve kurumsal danışmanlık yapıyor, beslenme üzerine yazıyorum.

Bu yazı Diyetisyen Deniz Eriş tarafından, güncelleme tarihindeki bilimsel veriler esas alınarak hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme, tanı ve tedavi süreçleri için hekiminize veya yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynakça

  1. 1European Parliament and Council. Directive 2009/54/EC on the exploitation and marketing of natural mineral waters. Off J Eur Union. 2009;L164:45-58. Kaynağı ara
  2. 2Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Alkolsüz İçecekler Tebliği (Tebliğ No: 2007/26), madde 4-l. Resmî Gazete. 15.06.2007; Sayı 26553. Kaynağı ara
  3. 3Morgado M, Ascenso C, Carmo J, Mendes JJ, Manso AC. pH analysis of still and carbonated bottled water: Potential influence on dental erosion. Clin Exp Dent Res. 2022. doi:10.1002/cre2.535 Kaynağı aç
  4. 4Cuomo R, Grasso R, Sarnelli G, et al. Effects of carbonated water on functional dyspepsia and constipation. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2002. doi:10.1097/00042737-200209000-00010 Kaynağı aç
  5. 5Cuomo R, Savarese MF, Sarnelli G, et al. Sweetened carbonated drinks do not alter upper digestive tract physiology in healthy subjects. Neurogastroenterol Motil. 2008. doi:10.1111/j.1365-2982.2008.01116.x Kaynağı aç
  6. 6Pouderoux P, Friedman N, Shirazi P, Ringelstein JG, Keshavarzian A. Effect of carbonated water on gastric emptying and intragastric meal distribution. Dig Dis Sci. 1997. doi:10.1023/a:1018820718313 Kaynağı aç
  7. 7Labenz J, Anschütz M, Walstab J, et al. Heartburn relief with bicarbonate-rich mineral water: results of the randomised, placebo-controlled phase-III trial STOMACH STILL. BMJ Open Gastroenterol. 2023;10(1):e001048. doi:10.1136/bmjgast-2022-001048 Kaynağı aç
  8. 8Hamoui N, Lord RV, Hagen JA, Theisen J, Demeester TR, Crookes PF. Response of the lower esophageal sphincter to gastric distention by carbonated beverages. J Gastrointest Surg. 2006. doi:10.1016/j.gassur.2005.11.010 Kaynağı aç
  9. 9Mehta RS, Song M, Staller K, Chan AT. Association Between Beverage Intake and Incidence of Gastroesophageal Reflux Symptoms. Clin Gastroenterol Hepatol. 2020;18(10):2226-2233.e4. doi:10.1016/j.cgh.2019.11.040 Kaynağı aç
  10. 10Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol. 2022. doi:10.14309/ajg.0000000000001538 Kaynağı aç
  11. 11Cuomo R, Savarese MF, Sarnelli G, et al. The role of a pre-load beverage on gastric volume and food intake: comparison between non-caloric carbonated and non-carbonated beverage. Nutr J. 2011;10:114. doi:10.1186/1475-2891-10-114 Kaynağı aç
  12. 12Takahashi A. Can carbonated water support weight loss? BMJ Nutr Prev Health. 2025. doi:10.1136/bmjnph-2024-001108 Kaynağı aç
  13. 13Wakisaka S, Nagai H, Mura E, Matsumoto T, Moritani T, Nagai N. The effects of carbonated water upon gastric and cardiac activities and fullness in healthy young women. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo). 2012. doi:10.3177/jnsv.58.333 Kaynağı aç
  14. 14Maughan RJ, Watson P, Cordery PA, et al. A randomized trial to assess the potential of different beverages to affect hydration status: development of a beverage hydration index. Am J Clin Nutr. 2016. doi:10.3945/ajcn.115.114769 Kaynağı aç
  15. 15Parry J, Shaw L, Arnaud MJ, Smith AJ. Investigation of mineral waters and soft drinks in relation to dental erosion. J Oral Rehabil. 2001. doi:10.1046/j.1365-2842.2001.00795.x Kaynağı aç
  16. 16Brown CJ, Smith G, Shaw L, Parry J, Smith AJ. The erosive potential of flavoured sparkling water drinks. Int J Paediatr Dent. 2007. doi:10.1111/j.1365-263X.2006.00784.x Kaynağı aç
  17. 17Fung TT, Arasaratnam MH, Grodstein F, et al. Soda consumption and risk of hip fractures in postmenopausal women in the Nurses' Health Study. Am J Clin Nutr. 2014;100(3):953-958. doi:10.3945/ajcn.114.083352 Kaynağı aç
  18. 18Heaney RP, Rafferty K. Carbonated beverages and urinary calcium excretion. Am J Clin Nutr. 2001;74(3):343-347. doi:10.1093/ajcn/74.3.343 Kaynağı aç
  19. 19Melchior AB, Da Cas ME, Surkamp N, et al. Physiological belching during impedance-pH monitoring: a meal with Coca-Cola provokes a prompt gastroesophageal reaction with increased prandial belching. J Basic Clin Physiol Pharmacol. 2026. doi:10.1515/jbcpp-2024-0050 Kaynağı aç
  20. 20Lin BB, Lin ME, Huang RH, Hong YK, Lin BL, He XJ. Dietary and lifestyle factors for primary prevention of nephrolithiasis: a systematic review and meta-analysis. BMC Nephrol. 2020;21(1):267. doi:10.1186/s12882-020-01925-3 Kaynağı aç
  21. 21Ferraro PM, Taylor EN, Gambaro G, Curhan GC. Soda and other beverages and the risk of kidney stones. Clin J Am Soc Nephrol. 2013;8(8):1389-1395. doi:10.2215/CJN.11661112 Kaynağı aç
  22. 22World Health Organization. Sodium reduction. Fact sheet. Güncelleme: 11 Mayıs 2026. Erişim: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sodium-reduction Kaynağı aç
  23. 23Huang L, Trieu K, Yoshimura S, et al. Effect of dose and duration of reduction in dietary sodium on blood pressure levels: systematic review and meta-analysis of randomised trials. BMJ. 2020;368:m315. doi:10.1136/bmj.m315 Kaynağı aç