Görsel: dyteris.com
Maden Suyu Tansiyonu Yükseltir mi? Bikarbonat ile Klorürün Farkı
Hekiminiz tuzu azaltmanızı istedi. Maden suyundaki sodyumun bikarbonatla mı, klorürle mi bulunduğu tansiyonunuzu farklı etkiler mi?
Hekiminiz tuzu azaltmanızı istedi. Maden suyundaki sodyumun bikarbonatla mı, klorürle mi bulunduğu tansiyonunuzu farklı etkiler mi?
Görsel: dyteris.com
İçindekiler
Önemli Noktalar
- Maden suyu tek bir ürün değil. Sitedeki tabloda sodyum 8 ile 776 mg/L arasında, yani markalar arasında 97 kat fark var; kategoriye dair tek bir cevap kurulamıyor.
- Bakılacak sayı şişe başına: 200 ml'lik bir şişe, en düşük sodyumlu maden suyunda 1,6 mg, en yüksekte 155,2 mg sodyum taşıyor.
- Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günlük sodyumun 2 gramın altında kalmasını öneriyor. Yüksek sodyumlu bir maden suyundan günde üç şişe, bu sınırın yaklaşık dörtte birini tek başına doldurur.
- Sodyumun yanındaki eş iyon sonucu değiştirebiliyor: tuza duyarlı kişilerde sodyum klorür biçiminde verildiğinde tansiyon yükselirken, aynı miktar sitrat biçiminde verildiğinde yükselmedi. Tablodaki on üç maden suyunun on ikisinde bikarbonat 600 mg/L ya da üzerinde çıkıyor.
- En yeni ölçümde, sodyumu ve bikarbonatı birlikte yüksek olan maden suyu ile ikisi de düşük olan maden suyu arasında tansiyon değişimi bakımından fark bulunmadı; fazladan alınan sodyumun idrarla atıldığı bildirildi.
Söz konusu tansiyon sorunları ve buna bağlı kaçınılmaz tuz kısıtlamaları olduğunda maden suyu genellikle diyetlerde ilk yasaklanan ya da sınırlanan ürün oluyor. Diğer sıvılara oranla yüksek sodyum içeriğinden dolayı bu yaklaşım pek de kötü bir fikir değil; yalnız her işin olduğu gibi bu yasağın da bazı püf noktaları var.
Maden suyu tek bir ürün değil ve her markanın kaynağı, dolayısıyla içerdiği sodyum miktarı farklı olduğu için bazı maden suları diğerlerine oranla daha avantajlılar.
Aşağıdaki maden suyu karşılaştırma tablosunu incelediğinizde göreceksiniz ki sodyum miktarları üründen ürüne 8 mg/L ile 776 mg/L arasında değişiyor. İki ayrı uç ürün arasındaki fark tam 97 kat!
Yani kategorinin içinde sodyum bakımından o kadar büyük bir yayılma var ki, maden suyunun tamamı için tek bir hüküm kurmak yanıltıcı oluyor.
Bu noktada sorulması gereken soru "içmeli miyim, içmemeli miyim, günde kaç tane?" değil. Bilimsel beslenme gözünden bakınca soru şöyle kuruluyor: hekiminizin koyduğu günlük sodyum sınırı ne kadar ve bu sınırı elinizdeki şişe ne kadar zorluyor? İşte bu yazı o sayıyı bulmanız ve sizin için doğru maden suyunu tercih etmeniz için.
Günlük sodyum sınırı ve maden suyunun bu sınırdaki payı
İlk olarak yerleşik sınırlarla başlayalım: Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günlük sodyum alımının 2 gramın, tuz alımının 5 gramın altında tutulmasını önermekte.2 Bu iki sayı aynı sınırın iki ayrı yazılışı.
Tuz ile sodyum aynı ölçü değil. Sofra tuzu sodyum klorürdür (NaCl) ve ağırlığının yaklaşık yüzde 39'u sodyum, yüzde 61'i klorürdür.
Bu yüzden 5 gram tuz yaklaşık 2 gram sodyum taşır.2 Etikette hangisinin yazdığına bakın. Sodyum yazıyorsa 2,5 ile çarpın, tuz karşılığını bulursunuz; tuz yazıyorsa 2,5'e bölün, sodyum karşılığını bulursunuz.
Sıfır tuz da çözüm değil. Sodyum alımını kontrolsüz azaltmanın tansiyonu tehlikeli biçimde düşürebildiği ve diğer pek çok negatif etkisinin olduğu da pek çok geniş bir değerlendirme çalışmasında gösterilir durumda.6, 10
Sodyum alımı çok düşürüldüğünde reninin, aldosteronun, kolesterolün ve trigliseritin yükselebildiği derlemelerde bildiriliyor.10
Büyük gözlem verisinde ise kalp damar olaylarının en düşük olduğu aralık uçlarda değil ortada görünüyor; hem çok yüksek hem çok düşük sodyum atılımı olan gruplarda risk artıyor.11
Söz konusu sodyum olduğunda günlük alımın bir bütçelendirme işi olduğunu kabul etmemiz gerekli. Bu bütçenin içine ekmek, peynir, zeytin, işlenmiş ürünlerin içerisindeki sodyum ve tabii elimizdeki tuzluk giriyor.
İşte maden suyunu da bu bütçenin bir satırı olarak değerlendirmeliyiz; bu yüzden de ne içtiğimizi ve içeriğini bilmemiz elzem.
Hangi maden suyunda ne kadar sodyum var?
Etiketteki değerler mg/L, yani bir litre sudaki miligram. Kendi şişenizin sayısını bulmak istiyorsanız değeri alın, şişe hacmini litreye çevirin ve çarpın. 500 mg/L yazan bir maden suyundan 200 ml içerseniz 500 × 0,2 = 100 mg sodyum almış olursunuz.
Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki maden suları sodyum miktarına göre sıralanmış durumda ve paylaşılan değerler doğrudan bulabildiğimiz üretici ambalaj ve ürün sayfası bildirimlerinden geliyor.1, 7, 8
Etiketler içeriği litre üzerinden bildirdiği için sağdaki iki sütunu 200 ml'lik klasik şişe üzerinden hesaplanmış olarak görebilirsiniz; böylece tek şişeden ne kadar sodyum aldığınız doğrudan görülüyor.
| Marka | Sodyum (mg/L) | 200 ml şişede | Günde 3 şişe | Bikarbonat (mg/L) |
|---|---|---|---|---|
| İnişdibi | 8 | ~1,6 mg | ~5 mg | 210 |
| Akmina | 22 | ~4,4 mg | ~13 mg | 1.383 |
| Damla Minera | 40 | ~8 mg | ~24 mg | 1.400 |
| Sarıkız | 58 | ~11,6 mg | ~35 mg | 600 |
| Avoya | 94 | ~18,8 mg | ~56 mg | 2.989 |
| Saka Mineral | 108 | ~21,6 mg | ~65 mg | bildirilmemiş |
| Kızılay (Erzincan) | 109 | ~21,8 mg | ~65 mg | 1.318 |
| Beypazarı | 138 | ~27,6 mg | ~83 mg | 1.434 |
| Uludağ | 160 | ~32 mg | ~96 mg | 1.430 |
| Sırma | 186 | ~37,2 mg | ~112 mg | 1.125 |
| Kınık | 332 | ~66,4 mg | ~199 mg | 3.172 |
| Kula | 476,9 | ~95,4 mg | ~286 mg | 2.488 |
| Avşar | 756,3 | ~151,3 mg | ~454 mg | 2.300 |
| Kızılay (Afyon) | 776 | ~155,2 mg | ~466 mg | 2.470 |
Bu tablo bir marka önerisi değil. Değerler 23-28 Temmuz 2026 tarihlerinde üretici ambalajlarından ve ürün sayfalarından bulabildiklerimiz; üretici bildirimleri zamanla güncellenebilir, kaynağın değerleri de sabit kalmayabilir. Kendi şişenizin etiketini okuyun ve kararı hekiminizle birlikte verin. Bu sayfada hiçbir ürünün tanıtımı yapılmamaktadır. Yazarın anılan markalarla maddi bir ilişkisi yoktur.
Listenin üst tarafındaki bir markayı günde üç şişe içmek günlük 2 gramlık sınırın yüzde birinden azını doldururken, alt tarafındaki bir maden suyunu aynı sayıda içmek sınırın dörtte birine yakınını dolduruyor.
Yani, sodyum kısıtınız varsa bakacağınız yer bu sütun: marka adı değil, şişe başına düşen miligram.
Bikarbonat mı klorür mü? Sodyumun yanındaki iyon tansiyonu nasıl etkiler?
Burada bilinmeyen, dolayısıyla da pek konuşulmayan bir ayrım var ve konuyu değerlendirmekte bize yeni bir bakış açısı sunacak. Sodyum suda tek başına durmaz; yanında hep bir eş iyon olur ve bu eşin tansiyon üzerindeki payı ayrıca inceleniyor.12
Sofra tuzunda bu eş klorür (NaCl) iken maden sularında ve sodada bikarbonat'ı görürsünüz.
Güncel çalışmalarda sodyumun yanında hangi eşin olduğunun sonucu değiştirebildiği gösterilmiş durumda.
Örneğin tuza duyarlı, tansiyonu yüksek erkeklerde sodyum önce klorür biçiminde verildiğinde büyük tansiyon 16 mmHg, küçük tansiyon 8 mmHg yükselirken, aynı miktar sodyum sitrat biçiminde verildiğinde tansiyonun değişmediği görülmüş.
İki tuzda da vücutta tutulan sodyum ve yaşanan toplam ağırlık artışı benzerken, ayrışan tek şey plazma hacmiydi, o da yalnız klorürde arttı.9
Burada ilginç bir mekanizma mevcut. Sodyumun tansiyonu yükseltmesi, dolaşımdaki sıvı hacmini genişletmesinden geçebiliyor ve bu genişlemeyi yapan taraf eş iyona bağlı görünüyor. Aşağıda bu konu ile ilgili üç çalışma örneği var.
Birincisi, en eski ve en çarpıcı olanı. Yaşlı ve tansiyonu normal katılımcılarda önce tuz alımı kontrollü biçimde düşürüldü; sonra herkes üç ayrı maden suyunu sırayla, dörder hafta boyunca günde 1,5 litre, sodyumu düşük olan, bikarbonatı yüksek olan ve klorürü yüksek olan seçeneklerden ayrı ayrı içtiler.
Tansiyonları ilk olarak tuz kısıtlamasıyla düştü. Klorürü yüksek maden suyu içilen dönemde kısıtlama öncesindeki değerlere dönüldüğü, düşük sodyumlu ve bikarbonatı yüksek maden suyu tüketilirken ise bu düşüşün korunduğu gözlendi.3
Bir diğer çalışma sağlıklı bireylerde yapıldı: Tansiyonu normal katılımcılar her ikisini de sırayla denediler: günde 500 ml sodyumu yüksek maden suyu ve bir karşılaştırma suyu. Tansiyon değerlerinde ne iki içecek arasında ne de başlangıca göre fark görüldü.4
Yani tuza daha duyarlı olan hipertansiyonlu kişilerle sağlıklı bireyler arasında da sodyum alımına verilen tepkiler arasında farklar var. "Herkes düşük sodyum tercih etmeli" gibi bir kural da yok anlayacağınız.
Üçüncü çalışma ise en büyüğü ve en yenisi. Katılımcılara dört hafta boyunca günde 1,5-2 litre, ya sodyumu ve bikarbonatı birlikte yüksek ya da ikisi de düşük bir maden suyu içirilmiş ve tansiyon değişimi bakımından gruplar arasında fark bulunmamış.
Bu, tansiyonu normal olanlar ile yüksek olanlar için benzer şekilde gözlenmiş ve fazladan alınan sodyumun idrarla atıldığı bildirilmiş.5
İşte elimizdeki halkayı tamamlayan yer burası; giren sodyum çıkıyorsa vücuttaki sıvı hacmi net olarak yerinde kalıyor, tansiyonun oynamamasının beklenen sebebi de bu.
Peki bu ayrım rafta ne anlama gelmekte ve bu çalışmalardan bize ne sonuç çıkar? Tablodaki bikarbonat sütununa bakın. Değeri bildirilen on üç maden suyunun on ikisinde bikarbonat 600 mg/L ya da üzerinde çıkıyor.
Yani Türkiye'de rafta duran maden suları ağırlıklı olarak bikarbonat tarafında; birinci çalışmada tansiyonu yükselten klorürü yüksek maden suyu, ülkemizdeki rafın tipik ürünü değil.
Buradaki toplu okumamız şu olmalı: eş iyonun etkisi doğrudan gösterilmiş, ama bunun maden suyu tüketiminde ne kadar karşılık bulduğu ölçümden ölçüme değişiyor. O yüzden pratik yaklaşım hâlâ toplam sodyumu saymak ve tercihi buna göre yapmaya devam etmek.
Maden suyu alırken etikette neye bakmalı?
Önce hekiminizin size bir sodyum sınırı verip vermediğini netleştirin; verdiyse sayıyı öğrenin. Sonra alacağınız ürünün etiketindeki sodyum satırını bulun ve şişe hacmiyle çarpın. Çıkan sayıyı günlük bütçenizin içine yazın, tıpkı ekmekteki, peynirdeki tuzu takip ettiğiniz gibi.
Karar kuralı da şu kadar basit: sodyum kısıtınız varsa litrede 60 mg'ın altındaki maden sularından seçin.
Bu sınırın altında kalan dört maden suyunda 200 ml'den gelen sodyum 12 mg'ın altında kalıyor, yani günlük bütçenizde neredeyse hiç yer kaplamıyor. Litrede 700 mg'ı aşan iki maden suyunda ise tek şişe 150 mg'ı geçiyor.
Maden suyu yalnızca sodyumdan oluşmuyor tabii. Bir de işin tansiyona ve genel sağlığa iyi gelebilen, alımını artırmaya çalıştığınız elektrolitler ve mineraller kısmı var.
Magnezyum da özellikle tansiyon hastalarında bu minerallerden biri: rastgele dağıtımlı çalışmaların birleştirildiği bir analizde magnezyum takviyesi büyük tansiyonu 2,00 mmHg, küçük tansiyonu 1,78 mmHg düşürdü.13
Tamam sodyumu büyük oranda çözdük ama işin magnezyum tarafını da merak ediyorum diyorsanız, bütün minerallerin karşılaştırmalı tablosunu daha kapsamlı bir değerlendirme için maden suyu yazısında inceleyebilirsiniz.
Son bir sağlık hatırlatması: bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tansiyon tedavisinin yerine geçmez; hiçbir maden suyu tansiyon düşürücü olarak önerilmiyor. Tansiyon ilacı kullanıyorsanız, böbrek işlev bozukluğunuz varsa ya da kalp yetmezliği tanınız varsa sıvı ve sodyum miktarını kendi başınıza ayarlamayın; sodyum kısıtınızın olup olmadığına ve ne kadar olduğuna hekiminiz karar verir.
Ağır kalp yetmezliği, ileri evre kronik böbrek yetmezliği ya da tuza aşırı duyarlı, dirençli hipertansiyonu olan hastalarda sodyum kısıtlaması toplam sodyum yükü üzerinden yapılır.
Yazıdaki bulgular genel olarak geçerli olsa da bu özel hasta grubunda yüksek sodyumlu maden suları (örneğin litresinde 500 mg'ın üzerinde sodyum olanlar) tamamen serbest bırakılamaz.
Kısıtlamayı ve takibi tek başınıza yürütmeyin, hekim ve diyetisyen desteği alın.
Bilgilendirme: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar almadan önce doktorunuza danışmalısınız. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi Yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.
Sitede paylaşılan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar almadan önce doktorunuza danışmalısınız. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi Yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tansiyon hastası maden suyu içebilir mi?
Bu kararı hekiminiz sizin sodyum kısıtınıza göre verir; burada verilen bilgi o kısıtı uygularken etiketi okumanıza yardımcı olmak içindir. Pratik ölçüt şu: maden suyu günlük sodyum bütçenizin bir satırıdır ve o satırın büyüklüğü, aşağıdaki tabloda markadan markaya 97 kata kadar değişiyor.
Günde kaç şişe maden suyu içebilirim?
Sayı markaya bağlı. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günlük sodyumu 2 gramın altında tutmayı öneriyor.(2) 776 mg/L'lik bir maden suyundan günde üç adet 200 ml şişe yaklaşık 466 mg sodyum demek, yani o sınırın dörtte birine yakını. 8 mg/L'lik bir maden suyunda aynı üç şişe 5 mg'ın altında kalıyor. Kendi sınırınızı hekiminizle belirleyin.
Tuz kısıtlamam varsa maden suyunu tamamen bırakmalı mıyım?
Bırakmak yerine etiketi okumak daha kullanışlı bir yol. Litrede 60 mg'ın altındaki maden sularında 200 ml'den gelen sodyum 12 mg'ın altında kalıyor, yani günlük bütçe içinde küçük bir satır. Karar yine hekiminizin koyduğu sınıra göre verilir.
Yazan
Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik'i 2014'te, yüksek lisansımı da 2016'da ABD'deki Plymouth State University'de yeme davranışı ve yeme bozuklukları üzerine uzmanlaşarak tamamladım.
2018'den beri Bursa Nilüfer'deki kliniğimde danışan görüyor ve tüm dünya ile online olarak çalışıyorum. Bana ve çalışma sistemime dair ek bilgi için çalışma alanlarım ve hizmetlerim sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynakça
- İnişdibi, Akmina, Damla Minera, Sarıkız, Avoya, Saka Mineral, Kızılay, Beypazarı, Uludağ, Sırma ve Kınık ürün ambalajlarındaki mineral analiz bildirimleri; Kula ve Avşar üretici ürün sayfaları. Etiket doğrulama tarihi: 23.07.2026 (Kula ve Avşar: 28.07.2026). ↩
- World Health Organization. Sodium reduction. Fact sheet. Güncelleme: 11 Mayıs 2026. Erişim: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sodium-reduction Kaynağı aç ↗ ↩
- Schorr U, Distler A, Sharma AM. Effect of sodium chloride- and sodium bicarbonate-rich mineral water on blood pressure and metabolic parameters in elderly normotensive individuals: a randomized double-blind crossover trial. J Hypertens. 1996;14(1):131-5. Kaynağı ara ↗ ↩
- Santos A, Martins MJ, Guimarães JT, Severo M, Azevedo I. Sodium-rich carbonated natural mineral water ingestion and blood pressure. Rev Port Cardiol. 2010;29(2):159-72. Kaynağı ara ↗ ↩
- Mansouri K, Greupner T, Hahn A. Blood Pressure Stability and Plasma Aldosterone Reduction: The Effects of a Sodium and Bicarbonate-Rich Water. A Randomized Controlled Intervention Study. Blood Press. 2024;33(1):2291411. Kaynağı ara ↗ ↩
- Huang L, Trieu K, Yoshimura S, et al. Effect of dose and duration of reduction in dietary sodium on blood pressure levels: systematic review and meta-analysis of randomised trials. BMJ. 2020;368:m315. Kaynağı ara ↗ ↩
- Kula Maden Suyu. 200 mL sade dönüşümlü maden suyu mineral analiz değerleri. Üretici ürün sayfası. ↩
- Avşar Maden Suyu. Doğal maden suyu mineral analiz değerleri. Üretici ürün sayfası. ↩
- Kurtz TW, Al-Bander HA, Morris RC Jr. "Salt-sensitive" essential hypertension in men. Is the sodium ion alone important? N Engl J Med. 1987;317(17):1043-8. Kaynağı ara ↗ ↩
- Graudal NA, Hubeck-Graudal T, Jurgens G. Effects of low sodium diet versus high sodium diet on blood pressure, renin, aldosterone, catecholamines, cholesterol, and triglyceride. Cochrane Database Syst Rev. 2020;12(12):CD004022. Kaynağı ara ↗ ↩
- Mente A, O'Donnell M, Rangarajan S, et al. Associations of urinary sodium excretion with cardiovascular events in individuals with and without hypertension: a pooled analysis of data from four studies. Lancet. 2016;388(10043):465-75. Kaynağı ara ↗ ↩
- McCallum L, Lip S, Padmanabhan S. The hidden hand of chloride in hypertension. Pflugers Arch. 2015;467(3):595-603. Kaynağı ara ↗ ↩
- Zhang X, Li Y, Del Gobbo LC, et al. Effects of Magnesium Supplementation on Blood Pressure: A Meta-Analysis of Randomized Double-Blind Placebo-Controlled Trials. Hypertension. 2016;68(2):324-33. Kaynağı ara ↗ ↩
