Demir Takviyesi Çeşitleri ve Farkları

Önemli Noktalar

• Etiketteki büyük sayı bazen demirin bağlı olduğu tuzun ağırlığıdır; 300 mg'lık demir sülfattan yaklaşık 60 mg elementer demir, yani bedenin kullandığı demir gelir ve alırken formları bu değer üzerinden karşılaştırmalısınız.
• Kılavuzlar ağızdan alınan hiçbir demir formunu etkinlikte bir diğerinden daha üstün saymıyor; ilk tercih ucuz demir tuzlarıdır, eğer tolere edilemezse doz, sıklık ya da son seçenek form hekiminizle birlikte değiştirilir.
• Demir bisglisinat mideyi daha az yorabilir, ancak karşılaştırmalarda çoğunlukla daha düşük dozla verildiği için farkın formdan mı dozdan mı geldiği henüz ayrılamamış durumda.
• Gün aşırı alım, günlük alıma yakın hemoglobin artışı sağlayabiliyor ve bazı çalışmalarda daha az mide yakınmasıyla gelmekte; düzeni hekiminiz belirler.
• Demir deposunu gösteren ferritin için eksiklik eşiği son yıllarda yükseldi; takviyeye tahlil olmadan başlanmaz ve seçilen formun ferritini yükseltip yükseltmediği yine tahlille izlenir.

Eczanede demir takviyesi istediğinizde karşınıza onlarca seçenek çıkar: biri "mideyi yormaz" der, biri "lipozomal" der, birinin fiyatı ise ötekinin birkaç katı.

Belki daha önce birini denediniz ve kabızlık ya da bulantı yüzünden yarıda bıraktınız. "Bana demir yaramıyor" diye düşünmek de tam bu noktada çok kolay.

Oysaki hangi dozu ve formu tolere ettiğiniz buradaki kilit nokta. Önemli olan ferritin ve hemoglobin artışını sürdürülebilir şekilde nasıl sağladığınız. Demirin sürekli mi dönemsel mi kullanılacağına, hangi doz ve içeriğin size uyacağına bu tahliller ile bir süre kullanım sonrası takipte karar verilir. Yazının devamında sırasıyla etiketteki miligramın ne anlattığı, formların birbirinden farkı, takviyenin nasıl alındığı ve gebelik, ameliyat ya da spor gibi durumlarda nelerin değiştiğini inceleyeceğiz.

Etiketteki Miligram ve Elementer Demir

Demir takviyesinin etiketinde büyük yazan miligram bazen demirin değil, demirin bağlı olduğu tuzun ağırlığıdır; içerik bölümünde ise ayrıca elementer demir miktarı yazar.^{1, 2} Bedenin kullandığı kısım bu tuzun içindeki demirdir ve buna elementer demir denir; yani tabletten gerçekten aldığınız demir miktarı.

Bu oran tuzdan tuza değişir: demir sülfatın yaklaşık yüzde 20'si, demir fumaratın yüzde 33'ü, demir glukonatın ise yüzde 12'si elementer demirdir.^{1, 3} Yani 300 mg'lık demir sülfattan yaklaşık 60 mg demir gelir.³ Aynı hesapla 210 mg'lık demir fumarat tableti 69 mg, 300 mg'lık demir glukonat tableti ise yalnız 37 mg demir içerir.² Glisin adlı aminoasite bağlı demir olan bisglisinatın ticari, hidratlı biçiminde de bileşiğin yaklaşık yüzde 20'si demirden oluşmakta.⁴

Demir II, Demir III ve Lipozomal Formlar

Demir takviyeleri kabaca dört aileye ayrılır:

1. Demir II tuzları: demir sülfat, fumarat ve glukonat. Ucuzdur, en uzun süredir kullanılan formlardır ve kılavuzların temelini oluştururlar.^{2, 5}
2. Aminoasite bağlı demir: demirin glisin adlı aminoasite bağlandığı demir bisglisinat.
3. Demir III kompleksleri: demir III polimaltoz gibi, demirin büyük bir şeker molekülüne bağlandığı formlar.
4. Lipozomal formlar: lipozomal demir ve şeker esteriyle sarılmış demir. Çekirdekte çoğunlukla demir pirofosfat bulunur ve bu çekirdek yağ benzeri bir zarla (fosfolipid) sarılır.⁶

Adlardaki II ve III, demirin elektrik yükü farklı iki kimyasal biçimini gösterir. Bağırsak hücresi demiri ancak demir II hâlinde içeri alabilir; demir III'ün önce bağırsak yüzeyindeki bir enzimle demir II'ye dönüştürülmesi gerekir.⁵

Demir tuzları midede çözünür ve demiri hızla serbest bırakır; mide asidi demirin çözünmüş kalmasına yardım ettiği için asidi baskılayan ilaçlar bu tuzların emilimini azaltır.⁵ Aminoasite bağlı formların ise yiyeceklerle daha az etkileşime girdiği bildiriliyor; bu durum, glisinin demiri yiyeceklerdeki fitat gibi bağlayıcılardan korumasıyla açıklanıyor.^{5, 7} Lipozomal formlarda amaç, demiri mideden geçerken bir zarın içinde korumaktır.⁶

Demir Bisglisinat ve Demir Sülfat Farkı

Demir bisglisinatın sülfattan daha iyi emildiğini muhtemelen siz de duymuşsunuzdur. Ne var ki kılavuzların ve konuyu derleyen çalışmaların vardığı yer daha temkinli: aminoasite bağlı demirin demir tuzlarından üstün olduğu gösterilememekte.^{7, 8} Nitekim kılavuzlar ve uzman önerileri, ağızdan alınan hiçbir demir formunu etkinlikte ötekine üstün saymıyor ve ilk tercih olarak en ucuz seçenek olan demir sülfatı öneriyor; bazıları da yeni formların daha iyi tolere edilebildiğini ama daha pahalı olduğunu da belirtmekte.^{8, 2}

Daha düşük dozda verilen bisglisinatla sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor. Düşük dozdaki bisglisinat, bazı çalışmalarda ferritini yüksek dozdaki sülfat kadar yükseltemedi.⁹

Bisglisinatın asıl iddiası mideyi daha az yorması. Bisglisinat alanlarda mide yakınmaları ve siyah dışkı daha az bildirildi, ama bisglisinat bu karşılaştırmalarda çoğunlukla daha düşük elementer demir dozuyla verilmişti.^{11, 10} Bu yüzden mideyi daha az yormasının ne kadarının formdan, ne kadarının dozdan geldiğini ayırmak mümkün olmuyor.

Tüm bu bilgilerin ise uygulamada karşılığı şu: bisglisinat, demir tuzlarını tolere edemeyen kişide denenebilecek bir seçenek; yani daha hızlı ya da daha güçlü bir demir değil. Size uyan form, hem midenizin kaldırdığı hem de ferritininizi yükselten formdur ve bunu ancak kontrol tahlili gösterir.

Fumarat, Glukonat ve Diğer Demir Formları

Demir fumarat ve demir glukonat, sülfatla aynı aileden demir II tuzlarıdır; kılavuzlar üçünü de ilk tercihler arasında sayar ve etkinlikte aralarında bir fark gözetmez.^{2, 5} Aralarındaki asıl fark etiketteki elementer demir miktarı. Demir III polimaltoz ise ferritini yükseltmede sülfatın gerisinde kaldı; mide yakınmalarında sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor.^{15, 16} Demir pirofosfat daha çok gıdaların zenginleştirilmesinde ve lipozomal ürünlerin çekirdeğinde kullanılır, emilimi de sülfatın yaklaşık üçte biri kadar.^{18, 6, 17} Laktoferrin ise bir demir formu değil, demiri bağlayan bir süt proteinidir; demire eklendiğinde ferritine katkısı küçük kaldı.¹⁹

Lipozomal Demirin Vaadi ve Kanıtı

Lipozomal demir için en sık duyulan cümle, mideyi "atlayıp" doğrudan emildiği ve bu yüzden yan etki yapmadığıdır. Bu emilim yolu şimdilik hücre ve hayvan deneylerinde gösterilmiş.⁶

Bazı karşılaştırmalarda lipozomal demir daha az yan etki yaptı.^{12, 13}

Konuyu derleyen değerlendirmelere ve uzman önerilerine göre yeni formlar hemoglobini yükseltebilir, ama depoları her zaman dolduramaz; klasik demir tuzlarından üstün oldukları da gösterilmeden daha pahalıya satılmakta.^{6, 7} Avrupa Hematoloji Derneği'nin kılavuzu ise bu formların daha iyi emildiğini ve mideyi daha az yorduğunu belirtir.⁵ Kaynaklar bu konuda farklı şeyler söylediği için daha pahalı bir ürüne geçmeyi, ucuz tuzun dozunu ve sıklığını hekiminizle denedikten sonra düşünebilirsiniz.

Demir Formlarının Karşılaştırma Tablosu

Tablodaki oranlar ve hükümler kılavuzlardan, toplu değerlendirmelerden, tek tek çalışmalardan ve resmî bilgi kaynaklarından derlenmiştir.^{2, 1, 3, 4, 8, 14, 15, 16, 6, 13, 17, 18, 19} Satırlar yan yana okunduğunda ucuz demir tuzlarının arkasında en geniş verinin bulunduğu görülmekte.

Demir Takviyesinde Mide Yan Etkileri Neden Olur?

Demir takviyesini yarıda bırakmanın en sık nedeni mide ve bağırsak yakınmalarıdır: kabızlık, ishal, karın ağrısı ve bulantı. Demir sülfat bu yakınmaları plaseboya, yani etkisiz bir hapa göre yaklaşık iki katına çıkarır.^{20, 14, 5}

Yakınmaların kaynağı büyük olasılıkla emilmeden bağırsakta kalan demirdir. Doz büyüdükçe emilen demir aynı hızla artmaz: altı kat büyük bir dozdan emilen demir yalnız üç kat artar.²¹ Bağırsakta kalan serbest demir, bağırsak duvarını tahriş edebilen reaktif moleküllerin oluşmasına yol açabilir ve bağırsaktaki bakterilerin dengesini değiştirebilir; yakınmaların bu yollarla ortaya çıktığı düşünülmekte.²⁰

Bu mantıkla düşük dozun yakınmaları azaltması beklenir ve bazı çalışmalarda öyle de oldu.^{11, 22} Ancak tüm çalışmaları bir araya getiren değerlendirmeler, dozla yan etki arasında tutarlı bir bağ görememekte; bir eşik varsa bunun çok düşük dozlarda olabileceği belirtiliyor.²⁰ Literatüre göre demir formlarını değiştirmek de tek başına çözüm olmayabilir: eşit dozda verilen demir III polimaltoz, sülfattan biraz daha az yakınma yaptı ama ferritini neredeyse hiç yükseltmedi.¹⁶ Bir demir tuzundan ötekine geçmeyi de kılavuz kanıtla desteklenen bir uygulama saymıyor.²

Damla, şurup ve tablet arasındaki seçimde bilinen fark mideyle değil, dişle ve tabletin kılıfıyla ilgili. Sıvı demir dişleri boyayabilir.^{7, 5} Yavaş salımlı ya da midede değil bağırsakta çözünmesi için özel kılıfla kaplanmış tabletler ise ne emilimi artırır ne yan etkiyi azaltır, çünkü demiri en çok emildiği ince bağırsak başlangıcının ötesinde serbest bırakırlar; kılavuzlar da bu tabletleri önermez.^{2, 5}

Demir takviyesi dışkıyı koyulaştırabilir ya da siyaha çevirebilir; bu çoğu zaman zararsızdır ve dışkıda gizli kan arayan gaiak testinin sonucunu bozmadığı bildiriliyor.^{23, 11}

Kısacası midenizin demiri kaldırmadığını fark ettiğinizde ilk adım çoğu zaman formu değil, dozu ya da sıklığı değiştirmektir; kılavuzlar da tolere edilemeyen durumda önce daha az sık alımı öneriyor.^{2, 5} Bu ayarı hekiminizle birlikte yapın ve takviyeyi kendi başınıza bırakmayın.

Günlük, Gün Aşırı ve Dönemsel Kullanım

Gün aşırı alımın bu kadar konuşulmasının nedeni hepsidin, yani bağırsaktan kana demir geçişini düzenleyen hormon. Hepsidin, bağırsak hücresindeki demiri kana aktaran çıkış kapısını, yani ferroportini kapatır ve demir hücrede kalır.^{6, 5} 60 mg ve üzeri bir demir dozu hepsidini yaklaşık bir gün boyunca yüksek tutar; ertesi gün alınan dozdan emilen demir bu yüzden azalır.^{21, 24}

Bir gün ara verildiğinde hepsidin düşer ve dozdan emilen oran yeniden yükselir; arada bir gün boşluk bırakılarak alınan doz, iki gün üst üste alındığında ikinci gün alınan dozdan yüzde 40-50 daha iyi emildi.²⁵ Bu, doz başına emilen orandır. Aynı toplam demiri gün aşırı almak ise iki kat uzun sürer ve bu sürede adetle kaybedilen demirin artması ya da depolar doldukça emilimin yavaşlaması bu kazancı dengeleyebilir. Nitekim aynı toplam demir verildiğinde ferritin iki düzende de sonunda benzer düzeye ulaştı, ama gün aşırı düzende bu iki kat uzun sürdü; mide yakınmaları ise günlük alımda daha sık görüldü.²⁶

Toplu sonuçlar ise tolerans konusunda bölünmüş durumda. Genel nüfusta gün aşırı ve günlük alım arasında ne hemoglobin seviyesindeki artış miktarında ne yan etkide anlamlı bir fark görüldü.²⁷ Gebelikte günlük alımı haftada bir ya da birkaç kez alınan aralıklı düzenlerle karşılaştıran değerlendirmede ise günlük alım ferritini daha fazla yükseltirken bulantı, ishal ve kabızlığı da artırdı.²⁸

Takviyeyi her gün değil, haftada bir ya da birkaç kez almak da bir seçenek. Haftalık gibi aralıklı düzenler, anemiyi önlemede günlük alıma yakın sonuç veriyor ve daha az yan etki yapıyor; ferritin ise aralıklı düzende biraz daha düşük kalıyor.²⁹

Gün aşırı alım her durumda doğru seçim olmayabilir: aynı toplam demir, günlük alımda yarı sürede alınmış olur.²⁶ Bu yüzden düzen kişiye göre kurulur. Kılavuzlar ve uzman önerileri ise demirin günde en fazla bir kez alınmasını öneriyor.^{8, 5}

Çay, Kahve, Süt ve C Vitamininin Emilime Etkisi

Demir takviyesinin emilimini en çok değiştiren şeylerden biri, onunla birlikte ne içtiğinizdir. Demir takviyesini kahveyle birlikte aldığınızda emilen demir yarıdan fazla azalır; üstelik kahveli bir kahvaltıyla alındığında kayıp daha da büyür.³⁰ Çay ve kahvedeki tanenler, yiyeceklerdeki fitat ve fosfatlar demire bağlanarak emilimini azaltır; kılavuzlar da bu yüzden demir tuzlarının aç karnına ya da öğün aralarında alınmasını, çay, kahve, süt ve kalsiyumlu yiyeceklerle birlikte alınmamasını söylüyor.^{5, 2}

Çay ile demir arasında bırakılacak süreyi gösteren veri yalnız yiyeceklerdeki demir için var: öğünden bir saat sonra içilen çay, demir emilimini öğünle birlikte içilen çaya göre yaklaşık yarı yarıya daha az engelliyor.^{31, 2} Takviyeden sonra çay ya da kahve için kaç saat bekleneceği ise henüz net değil.

Kalsiyum, demirin kısa süreli emilimini biraz azaltır; süt ve süt ürünleri bu yüzden demir tuzlarından ayrı tutulur.^{32, 5} Kalsiyumu yüksek maden suyunu da bu yüzden demir takviyesinden ayrı bir saatte içmek temkinli bir seçim olur.

Tiroid hormonu ilacı kullanıyorsanız saat ayrımı daha da önem kazanır: levotiroksinin ilaç bilgisinde demirle arasında en az 4 saat bırakılması yazar.³³

C vitamini, demir III'ü emilebilen demir II'ye çevirdiği ve çözünmüş kalmasına yardım ettiği için yıllarca takviyenin yanına eklendi.^{34, 7} Tek dozda gerçekten de emilimi artırıyor.³⁰ Ancak aylar süren kullanımda hemoglobini artırmaya katkısı çok küçük kalıyor; bunun, ağızdan alınan demirin tek başına hemoglobini ve depoları toparlamaya yetmesiyle ve birlikte verilen C vitamini dozunun düşük kalmasıyla ilgili olabileceği düşünülüyor.^{34, 35} Bu konuda kılavuzların önerisi farklı. İngiliz ve Avrupa kılavuzları C vitamini eklenmesini önermiyor, Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin uygulama güncellemesi ise eklenmesini savunur.^{2, 5, 8} Bu yüzden demirin yanına C vitamini eklemek, kesin bir kazanç vaat etmeyen ve hekiminizle tartabileceğiniz bir tercih.

Özel Durumlarda Demir Takviyesi Seçimi

Gebelik

Gebelikte demir ihtiyacı artar ve Dünya Sağlık Örgütü gebelik boyunca günlük 30-60 mg elementer demir içeren koruyucu takviye öneriyor.³⁶ Bu takviye gebelikte anemi görülme sıklığını azaltabiliyor.³⁷ Güncel kılavuzlar ilk tercih olarak demir tuzlarını sayar ve gebelik için başka bir formu öne çıkarmaz.^{5, 38} Damar yolu demir ise ikinci ve üçüncü üç aylık dönemde, ağızdan alınan demiri tolere edemeyen ya da ona yanıt vermeyen gebelerde; son üç aylık dönemde ise bu koşullar aranmadan da gündeme gelebiliyor.^{5, 38} Gebelikte hangi formu ve dozu kullanacağınızı doğum hekiminizle birlikte belirleyin.

Mide küçültme ameliyatı sonrası

Mide küçültme ameliyatlarının bir kısmı, demirin en çok emildiği ince bağırsak bölümünü devre dışı bırakır.⁸ Amerikan Metabolik ve Bariatrik Cerrahi Derneği'nin kılavuzu bu yüzden adet gören kadınlarda ve mide bypass ya da tüp mide gibi ameliyatlardan sonra, tüm takviyelerden gelen demirin toplamda günde en az 45-60 mg olmasını öneriyor.³⁹ Önerilen formlar yine demir sülfat, fumarat ve glukonat; ağızdan alınan demire yanıt yoksa damar yolu demir gündeme geliyor.^{40, 39} Bu süreç ameliyat ekibinizin takibinde yürür.

İltihabi bağırsak hastalığı

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıklarında hastalık sakin seyrediyor ve anemi hafifse ağızdan demir öneriliyor; hastalık aktifse ya da ağızdan alınan demir daha önce tolere edilemediyse kılavuz damar yolu demirini ilk seçenek sayıyor.⁴¹ İki yol arasındaki seçimi ise hastalığı izleyen gastroenteroloji hekimi yapar.

Vegan beslenme ve spor

Vejetaryen ve vegan beslenen kişilerde ferritin, et yiyenlere göre ortalamada daha düşük çıkar; hemoglobin ise çoğunlukla benzer kalır.^{42, 43} Sporcularda demir takviyesi ferritini yükseltiyor, ama hemoglobini anlamlı ölçüde değiştirmiyor.⁴⁴ İki grup için de kılavuzlarda ayrı bir form önerisi bulunmuyor. Sporcular için yayımlanan uzlaşı belgesine göre düzenli alındığı sürece ağızdan alınan demirlerin çoğu eşit etkilidir ve eksiklik yoksa yüksek doz demirden kaçınmak gerekir.⁴⁵

Demir Takviyesi Öncesi Tahlil ve Ferritin Eşikleri

Demir eksikliğini gösteren ferritin eşiği son yıllarda yükseldi. Dünya Sağlık Örgütü 2020'de sağlıklı yetişkin için 15 ng/mL değerini kullanırken Avrupa Hematoloji Derneği 2024'te 30'u önerdi.^{46, 5} Amerikan Hematoloji Derneği'nin 2026 kılavuzu da yetişkinde 30'u eşik aldı; yoğun adet kanaması gibi riskli durumlarda 50'nin altındaki, vücutta iltihap bulunan anemik yetişkinde ise 100'ün altındaki değerlerin de eksiklik olarak değerlendirilebileceğini belirtiyor.⁴⁷

Ferritinin ne olduğu ve neden geç yükseldiği ayrı bir yazının konusu. Eşik değiştiği için takviye kararı da değişebilir: eski eşiğe göre "normal" sayılan bir değer bugün eksikliğe işaret edebilir, bu yüzden eski bir tahlil sonucu da hekiminizle bugünkü eşiğe göre yeniden okunur.

Demir takviyesine tahlil olmadan başlanmamasının ikinci nedeni, demirin herkes için zararsız olmamasıdır. Bedenin fazla demiri depoladığı kalıtsal bir hastalık olan hemokromatozda kılavuzlar demir ve C vitamini takviyesinden kaçınılmasını söyler.^{48, 49} Talasemi taşıyıcılığı, yani kalıtsal bir kan özelliğini taşımak da demir eksikliği gibi küçük ve soluk kırmızı kan hücreleri yapar; ikisi karıştırılırsa gereksiz demir verilebilir.^{5, 2} Sporcular için yayımlanan uzlaşı belgesi de demir depoları yeterli olan kişide yüksek doz takviyenin mide yakınmalarından başlayıp demir birikimine uzanan sorunlara yol açabileceği konusunda uyarıyor.⁴⁵

Evde demir takviyesi varsa çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın. Küçük çocukların kazara yuttuğu demir hapları ciddi zehirlenmeye yol açabilir; ABD'de tek dozluk ambalaj zorunluluğundan önceki on yılda 29 olan bu zehirlenmelere bağlı çocuk ölümü, sonraki beş yılda 1'e indi.^{1, 50}

Uzun lafın kısası

Demir takviyesinde herkes için doğru tek bir ürün yok. Kılavuzlar ve uzman önerileri ucuz demir tuzlarıyla başlıyor, çünkü daha pahalı formların bu tuzlardan etkinlikte üstün olduğu gösterilmedi.^{8, 2} Asıl fark etiketin ön yüzünde değil, midenizde ve tahlilinizde ortaya çıkıyor. Doğru seçim; midenizin kaldırdığı, ferritininizi yükselten ve ihtiyacınıza göre ayarlanmış bir sıklıkla kullanılan demirdir. Bu seçim tahlille başlar ve tahlille izlenir; demir kafaya göre alınacak bir takviye değil.

Kaynakça

1. Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. Iron: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme: 04.09.2025. Erişim: 04.10.2026. Kaynağı ara ↗ ↩
2. Snook J, Bhala N, Beales ILP, et al. British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults. Gut. 2021;70(11):2030-2051. doi:10.1136/gutjnl-2021-325210 Kaynağı aç ↗ ↩
3. Ebea-Ugwuanyi PO, Vidyasagar S, Connor JR, Frazer DM, Knutson MD, Collins JF. Oral iron therapy: current concepts and future prospects for improving efficacy and outcomes. Br J Haematol. 2024;204(3):759-773. doi:10.1111/bjh.19268 Kaynağı aç ↗ ↩
4. Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. Nutritional source of iron: ferrous glycinate (processed with citric acid). WHO Food Additives Series 52. 2004. Kaynağı ara ↗ ↩
5. Iolascon A, Andolfo I, Russo R, et al. Recommendations for diagnosis, treatment, and prevention of iron deficiency and iron deficiency anemia. HemaSphere. 2024;8(7):e108. doi:10.1002/hem3.108 Kaynağı aç ↗ ↩
6. Pantopoulos K. Oral iron supplementation: new formulations, old questions. Haematologica. 2024;109(9):2790-2801. doi:10.3324/haematol.2024.284967 Kaynağı aç ↗ ↩
7. Lo JO, Benson AE, Martens KL, et al. The role of oral iron in the treatment of adults with iron deficiency. Eur J Haematol. 2023;110(2):123-130. doi:10.1111/ejh.13892 Kaynağı aç ↗ ↩
8. DeLoughery TG, Jackson CS, Ko CW, Rockey DC. AGA Clinical Practice Update on Management of Iron Deficiency Anemia: Expert Review. Clin Gastroenterol Hepatol. 2024;22(8):1575-1583. doi:10.1016/j.cgh.2024.03.046 Kaynağı aç ↗ ↩
9. Fischer JAJ, Pei LX, Elango R, Hou K, Goldfarb DM, Karakochuk CD. Is a Lower Dose of More Bioavailable Iron (18-mg Ferrous Bisglycinate) Noninferior to 60-mg Ferrous Sulfate in Increasing Ferritin Concentrations While Reducing Gut Inflammation and Enteropathogen Detection in Cambodian Women? A Randomized Controlled Noninferiority Trial. J Nutr. 2023;153(8):2453-2462. doi:10.1016/j.tjnut.2023.05.029 Kaynağı aç ↗ ↩
10. Bumrungpert A, Pavadhgul P, Piromsawasdi T, Mozafari MR. Efficacy and Safety of Ferrous Bisglycinate and Folinic Acid in the Control of Iron Deficiency in Pregnant Women: A Randomized, Controlled Trial. Nutrients. 2022;14(3):452. doi:10.3390/nu14030452 Kaynağı aç ↗ ↩
11. Milman NT, Bergholt T. Low-Dose Prophylactic Oral Iron Supplementation (Ferrous Fumarate, Ferrous Bisglycinate, and Ferrous Sulphate) in Pregnancy Is Not Associated With Clinically Significant Gastrointestinal Complaints: Results From Two Randomized Studies. J Pregnancy. 2024;2024:1716798. doi:10.1155/2024/1716798 Kaynağı aç ↗ ↩
12. Pisani A, Riccio E, Sabbatini M, Andreucci M, Del Rio A, Visciano B. Effect of oral liposomal iron versus intravenous iron for treatment of iron deficiency anaemia in CKD patients: a randomized trial. Nephrol Dial Transplant. 2015;30(4):645-652. doi:10.1093/ndt/gfu357 Kaynağı aç ↗ ↩
13. Alharran AM, Almutairi EY, Alazemi WB, et al. Safety and efficacy of liposomal iron for iron deficiency anemia in pediatric population: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Eur J Pediatr. 2026;185(6):437. doi:10.1007/s00431-026-07108-w Kaynağı aç ↗ ↩
14. Low MS, Speedy J, Styles CE, De-Regil LM, Pasricha SR. Daily iron supplementation for improving anaemia, iron status and health in menstruating women. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4:CD009747. doi:10.1002/14651858.CD009747.pub2 Kaynağı aç ↗ ↩
15. Mohd Rosli RR, Norhayati MN, Ismail SB. Effectiveness of iron polymaltose complex in treatment and prevention of iron deficiency anemia in children: a systematic review and meta-analysis. PeerJ. 2021;9:e10527. doi:10.7717/peerj.10527 Kaynağı aç ↗ ↩
16. McKay AK, Broome S, Tee N, et al. Oral ferrous sulphate supplementation has greater efficacy, but lower tolerance than iron (III)-hydroxide polymaltose complexes in exercising women with low iron stores. Clin Nutr. 2026;58:106594. doi:10.1016/j.clnu.2026.106594 Kaynağı aç ↗ ↩
17. Hurrell RF, Trinidad TP, Mallillin AC, et al. Iron Bioavailability from Ferrous Ammonium Phosphate, Ferrous Sulfate, and Ferric Pyrophosphate in an Instant Milk Drink: A Stable Isotope Study in Children. Nutrients. 2022;14(8):1640. doi:10.3390/nu14081640 Kaynağı aç ↗ ↩
18. Hurrell RF. Ensuring the Efficacious Iron Fortification of Foods: A Tale of Two Barriers. Nutrients. 2022;14(8):1609. doi:10.3390/nu14081609 Kaynağı aç ↗ ↩
19. Zhong J, Chen K, Liu C. Is Iron Combined With Lactoferrin More Effective Than Iron Alone in Improving Iron Metabolism in Children With or Without Anemia? A Systematic Review and Meta-analysis of Controlled Clinical Trials. Nutr Rev. 2026:nuaf296. doi:10.1093/nutrit/nuaf296 Kaynağı aç ↗ ↩
20. Tolkien Z, Stecher L, Mander AP, Pereira DI, Powell JJ. Ferrous sulfate supplementation causes significant gastrointestinal side-effects in adults: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2015;10(2):e0117383. doi:10.1371/journal.pone.0117383 Kaynağı aç ↗ ↩
21. Moretti D, Goede JS, Zeder C, et al. Oral iron supplements increase hepcidin and decrease iron absorption from daily or twice-daily doses in iron-depleted young women. Blood. 2015;126(17):1981-1989. doi:10.1182/blood-2015-05-642223 Kaynağı aç ↗ ↩
22. Schubert MG, Dentand A, Karczewski M, et al. Dose-Dependent Alterations of the Human Gut Microbiome During Oral Iron Supplementation: A Randomized Study in Iron-Deficient Non-Anaemic Women. Nutrients. 2026;18(9):1399. doi:10.3390/nu18091399 Kaynağı aç ↗ ↩
23. Konrad G, Katz A. Are medication restrictions before FOBT necessary? Practical advice based on a systematic review of the literature. Can Fam Physician. 2012;58(9):939-948. Kaynağı ara ↗ ↩
24. Stoffel NU, Cercamondi CI, Brittenham G, et al. Iron absorption from oral iron supplements given on consecutive versus alternate days and as single morning doses versus twice-daily split dosing in iron-depleted women: two open-label, randomised controlled trials. Lancet Haematol. 2017;4(11):e524-e533. doi:10.1016/S2352-3026(17)30182-5 Kaynağı aç ↗ ↩
25. Stoffel NU, Zeder C, Brittenham GM, Moretti D, Zimmermann MB. Iron absorption from supplements is greater with alternate day than with consecutive day dosing in iron-deficient anemic women. Haematologica. 2020;105(5):1232-1239. doi:10.3324/haematol.2019.220830 Kaynağı aç ↗ ↩
26. von Siebenthal HK, Gessler S, Vallelian F, et al. Alternate day versus consecutive day oral iron supplementation in iron-depleted women: a randomized double-blind placebo-controlled study. EClinicalMedicine. 2023;65:102286. doi:10.1016/j.eclinm.2023.102286 Kaynağı aç ↗ ↩
27. Dhanvijay AD, Patidar V, Singh J, et al. Efficacy of daily versus alternate day oral iron supplementation for management of anaemia among general population: a systematic review and meta-analysis. BMC Pharmacol Toxicol. 2025;26(1):152. doi:10.1186/s40360-025-00984-2 Kaynağı aç ↗ ↩
28. Banerjee A, Athalye S, Shingade P, et al. Efficacy of daily versus intermittent oral iron supplementation for prevention of anaemia among pregnant women: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine. 2024;74:102742. doi:10.1016/j.eclinm.2024.102742 Kaynağı aç ↗ ↩
29. Fernández-Gaxiola AC, De-Regil LM. Intermittent iron supplementation for reducing anaemia and its associated impairments in adolescent and adult menstruating women. Cochrane Database Syst Rev. 2019;1:CD009218. doi:10.1002/14651858.CD009218.pub3 Kaynağı aç ↗ ↩
30. von Siebenthal HK, Moretti D, Zimmermann MB, Stoffel NU. Effect of dietary factors and time of day on iron absorption from oral iron supplements in iron deficient women. Am J Hematol. 2023;98(9):1356-1363. doi:10.1002/ajh.26987 Kaynağı aç ↗ ↩
31. Ahmad Fuzi SF, Koller D, Bruggraber S, Pereira DI, Dainty JR, Mushtaq S. A 1-h time interval between a meal containing iron and consumption of tea attenuates the inhibitory effects on iron absorption: a controlled trial in a cohort of healthy UK women using a stable iron isotope. Am J Clin Nutr. 2017;106(6):1413-1421. doi:10.3945/ajcn.117.161364 Kaynağı aç ↗ ↩
32. Abioye AI, Okuneye TA, Odesanya AO, et al. Calcium Intake and Iron Status in Human Studies: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Trials and Crossover Studies. J Nutr. 2021;151(5):1084-1101. doi:10.1093/jn/nxaa437 Kaynağı aç ↗ ↩
33. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Levothyroxine. Güncelleme: 15.02.2019. Erişim: 04.10.2026. Kaynağı ara ↗ ↩
34. Deng J, Ramelli L, Li PY, et al. Efficacy of vitamin C with Fe supplementation in patients with iron deficiency anemia: a systematic review and meta-analysis. Blood Vessel Thromb Hemost. 2024;1(4):100023. doi:10.1016/j.bvth.2024.100023 Kaynağı aç ↗ ↩
35. Li N, Zhao G, Wu W, et al. The Efficacy and Safety of Vitamin C for Iron Supplementation in Adult Patients With Iron Deficiency Anemia: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2020;3(11):e2023644. doi:10.1001/jamanetworkopen.2020.23644 Kaynağı aç ↗ ↩
36. World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. Geneva: WHO; 2016. Kaynağı ara ↗ ↩
37. Finkelstein JL, Cuthbert A, Weeks J, et al. Daily oral iron supplementation during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2024;8:CD004736. doi:10.1002/14651858.CD004736.pub6 Kaynağı aç ↗ ↩
38. Clarke L, Froessler B, Tang C, et al. Iron optimisation in pregnancy: a Haematology in Obstetric and Women's Health Collaborative consensus statement. Intern Med J. 2025;55(2):300-307. doi:10.1111/imj.16602 Kaynağı aç ↗ ↩
39. Parrott J, Frank L, Rabena R, et al. American Society for Metabolic and Bariatric Surgery Integrated Health Nutritional Guidelines for the Surgical Weight Loss Patient 2016 Update: Micronutrients. Surg Obes Relat Dis. 2017;13(5):727-741. doi:10.1016/j.soard.2016.12.018 Kaynağı aç ↗ ↩
40. Mechanick JI, Apovian C, Brethauer S, et al. Clinical practice guidelines for the perioperative nutrition, metabolic, and nonsurgical support of patients undergoing bariatric procedures: 2019 update. Surg Obes Relat Dis. 2020;16(2):175-247. doi:10.1016/j.soard.2019.10.025 Kaynağı aç ↗ ↩
41. Gordon H, Burisch J, Ellul P, et al. ECCO Guidelines on Extraintestinal Manifestations in Inflammatory Bowel Disease. J Crohns Colitis. 2024;18(1):1-37. doi:10.1093/ecco-jcc/jjad108 Kaynağı aç ↗ ↩
42. Haider LM, Schwingshackl L, Hoffmann G, Ekmekcioglu C. The effect of vegetarian diets on iron status in adults: A systematic review and meta-analysis. Crit Rev Food Sci Nutr. 2018;58(8):1359-1374. doi:10.1080/10408398.2016.1259210 Kaynağı aç ↗ ↩
43. Neufingerl N, Eilander A. Nutrient Intake and Status in Adults Consuming Plant-Based Diets Compared to Meat-Eaters: A Systematic Review. Nutrients. 2021;14(1):29. doi:10.3390/nu14010029 Kaynağı aç ↗ ↩
44. Šmid AN, Golja P, Hadžić V, et al. Effects of Oral Iron Supplementation on Blood Iron Status in Athletes: A Systematic Review, Meta-Analysis and Meta-Regression of Randomized Controlled Trials. Sports Med. 2024;54(5):1231-1247. doi:10.1007/s40279-024-01992-8 Kaynağı aç ↗ ↩
45. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439-455. doi:10.1136/bjsports-2018-099027 Kaynağı aç ↗ ↩
46. World Health Organization. WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva: WHO; 2020. Kaynağı ara ↗ ↩
47. Powers JM, Lim MY, Achebe MO, et al. American Society of Hematology 2026 guidelines for diagnosis of iron deficiency. Blood Adv. 2026. doi:10.1182/bloodadvances.2025015950 Kaynağı aç ↗ ↩
48. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on haemochromatosis. J Hepatol. 2022;77(2):479-502. doi:10.1016/j.jhep.2022.03.033 Kaynağı aç ↗ ↩
49. Kowdley KV, Brown KE, Ahn J, Sundaram V. ACG Clinical Guideline: Hereditary Hemochromatosis. Am J Gastroenterol. 2019;114(8):1202-1218. doi:10.14309/ajg.0000000000000315 Kaynağı aç ↗ ↩
50. Tenenbein M. Unit-dose packaging of iron supplements and reduction of iron poisoning in young children. Arch Pediatr Adolesc Med. 2005;159(6):557-560. doi:10.1001/archpedi.159.6.557 Kaynağı aç ↗ ↩