İçeriğe atla
Dyteris, Bilimsel Beslenme Rehberi
DiyetisyenDeniz Eriş
Beslenme ve Metabolizma

Ürik Asit Yüksekliği (Hiperürisemi) ve Beslenme

Ürik asit yüksek çıktığında ilk yasaklanan genellikle kırmızı et oluyor. Bu yazıda ürik asidin vücutta nereden geldiğini, beslenmede onu asıl hangi alışkanlıkların yükselttiğini ve neyi nasıl değiştirebileceğinizi, esnek, temkinli ve kaçınılacak gıdaları ayıran bir tabloyla birlikte inceleyeceğiz.

Diyetisyen Deniz ErişDiyetisyen Deniz Eriş14 dk okuma
James Gillray'in 1799 tarihli "The Gout" gravürü, ayağı pençeleyen gut iblisi tasviri
Bu yazıyı paylaşın
İçindekiler

Önemli Noktalar & Hap Bilgiler

  • Hiperürisemi, kanda ürik asit düzeyinin erkeklerde 7 mg/dL, kadınlarda 6 mg/dL üzerine çıkmasıdır; toplumda her 5 kişiden 1'inde görülür ve çoğunlukla belirti vermez.
  • Kırmızı et ve sakatat tek suçlu değildir; klinik çalışmalarda diyetteki pürini kısıtlamak kan ürik asit düzeyinde genellikle sınırlı bir düşüş sağlar.
  • Bitkisel pürin kaynakları (ıspanak, mercimek, mantar, bezelye) epidemiyolojik verilere göre gut atağı riskini artırmaz; beslenme tarafında öne çıkanlar fruktoz tüketimi (şekerli içecek, meyve suyu, HFCS), alkol ve insülin direncidir; kişiler arasındaki ürik asit farkının ise yaklaşık dörtte birini kalıtım, yüzde birin altındaki kısmını beslenme düzeni açıklar.
  • Fruktoz karaciğerde işlenirken ATP'yi hızla tüketip ürik aside dönüştürür; insülin direnci ise böbreklerin ürik asit atılımını kısıtlayarak seviyeleri daha da yükseltebilir.
  • Ürik asidi düşürmeye yönelik beslenme adımları fruktozu azaltmak, akılcı pürin kısıtlaması yapmak, alkolden (özellikle biradan) uzak durmak ve sağlıklı bir ağırlık yönetimi düzeni kurmaktır; bol su ise bu adımlardan ayrı olarak, hekiminiz sıvı kısıtlaması önermediyse böbrek taşı geçirmiş kişilerde taşın tekrarlama riskini azaltmak için önerilir.

Ürik asit yüksekliği; medikal adıyla hiperürisemi, sistemdeki ürik asit düzeyinin sağlıklı kabul edilen referans aralığının üstüne çıkması durumudur.

Genel olarak erkeklerde 7 mg/dL, kadınlarda 6 mg/dL üzeri değerler hiperürisemi olarak kabul edilir. Kan ürik asidi mg/dL birimiyle, yani desilitre (100 mililitre) kanda kaç miligram bulunduğuyla ölçülür.

Bugün arama motorlarında veya yapay zeka asistanlarında "Ürik asit nasıl düşürülür?" diye arattığınızda karşınıza çıkan ilk liste genellikle kırmızı eti, sakatatı ve bakliyatları tümden yasaklayan eski tip diyetler. Bize yıllarca gut hastalığının yalnızca " çok et yemekten " kaynaklandığı söylendi.

Ancak güncel veriler, bu tablonun arkasındaki nedenlerin yalnızca hayvansal proteinlerle sınırlı olmadığını; fruktoz tüketimi, insülin direnci ve alkol gibi faktörlerin de en az onlar kadar belirleyici rol oynayabildiğini göstermektedir.7, 9, 11-12

Gelin, ürik asidin ne olduğuna, böbreklerinizin neden tıkandığına ve metabolizmanızın arka planında dönen o biyokimyasal oyunlara çok daha objektif bir pencereden bakalım.

Ürik Asit Aslında Nedir, Neden Yükselir?

Ürik asidi ve yükseldiğinde ortaya çıkan sorunları anlamak için vücudunuzu sürekli çalışan devasa bir fabrika olarak düşünün.

Bu fabrika enerji üretirken, kendi hücrelerimizin doğal yıkımı ve dışarıdan yediğimiz gıdalardaki "pürin" adı verilen azotlu bileşiklerin işlenmesi sonucu ortaya doğal bir atık gaz, yani bir " egzoz dumanı " çıkar. İşte bu egzoz dumanı ürik asittir.

Sağlıklı işleyen bir fabrikada bu duman kana karışır, böbrekler (yani fabrikanın bacaları) tarafından filtrelenir ve ağırlıklı olarak idrar yoluyla ve kalan kısmı da dışkı yolu ile vücuttan dışarı atılır.2

Nehir kıyısında sıralanmış fabrika bacaları ve tüten duman, siyah beyaz fotoğraf
Ren kıyısında bir sanayi bölgesi, 20. yüzyıl ortası. Ürik asit, fabrikanın enerji üretirken çıkardığı egzoz dumanı gibidir. (Görsel: Nationaal Archief, CC0)

Eğer bu denklemin iki tarafından birinde bir sorun yaşanırsa; yani fabrika ya çok fazla duman üretiyorsa ya da bacalar (böbrekler) tıkanıp dumanı atamıyorsa, o zehirli gaz fabrikanın içine dolmaya başlar.

Bu üretim ve uzaklaştırma döngüsü çoğu sağlıklı bedende dengeli işler; ancak taraflardan birinde (fazla üretim ya da yetersiz uzaklaştırma) yaşanan dengesizlikler, sistemdeki ürik asit düzeyinin yükselmesine yol açabilir.

Kandaki düzeyi, karaciğerin ürettiği ürik asit ile böbreklerin ve bağırsağın onu dışarı atma hızı arasındaki denge belirler.2, 24 Atma hızını da büyük ölçüde böbrekte ve bağırsakta ürik asidi taşıyan proteinler ayarlar; bu proteinleri yöneten genlerdeki küçük farklar yüzünden bazı kişiler ürik asidi doğuştan daha yavaş atar.2

Çoğu insan, sahip olduğu yüksek ürik asit düzeyi nedeniyle bir sağlık sorunu yaşayana kadar bu durumun farkında da değildir.

Genetik yatkınlığı olan kişilerde eklemlere çöküp kristalleşerek gut hastalığı adı verilen o meşhur ağrılı ataklara veya böbreklerde birikerek böbrek taşlarına zemin hazırlayabilir.3 İleri vakalarda, uzun süre tedavi edilmediğinde dokularda tofüs adı verilen kalıcı, hasar verici birikintilerin oluştuğu gözlenebilir.4

Mikroskopta pembe ve mavi tonlarda gut tofüsünde biriken ürat kristalleri
Mikroskop görüntüsünde gut tofüsünde biriken ürat kristalleri görünüyor; tedavi edilmeyen yüksek ürik asit dokularda böyle kalıcı birikintiler bırakabilir. (Görsel: Ed Uthman, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)

Hiperürisemi şaşırtıcı şekilde yaygındır. Her 5 kişiden 1'inde gözlendiği gibi, genellikle kendi başına semptomlara ve rahatsızlığa neden olmaz.1

Vücudumuzdaki doku/proteinlerin yıkımı ve çeşitli gıdalarda bulunan " pürin " denilen doğal azotlu bileşiklerin metabolizması sonucu ortaya çıkan bir yan ürün olan ürik asit; fazlası vücuttan uzaklaştırılamadığı takdirde birikerek çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.

Ürik Asit Yüksekliğinde Et ve Pürin

Yukarıda bahsi geçen pürin maddesi kırmızı et, sakatat ve deniz ürünlerinde bolca bulunur; bu yüzden yıllarca tek neden olarak hayvansal proteinler gösterildi. Alandaki klinik çalışmalar ise enteresan şekilde diyetteki pürini önemli ölçüde kısıtlamanın kan ürik asit düzeyinde genellikle sınırlı bir düşüş sağlayabildiğine işaret etmektedirler.5

Bu bulgu küçük örneklemli çalışmalardan elde edilmiş olmakla birlikte, gutta yalnızca eti kesmek çoğu hasta için o taşan havuzu boşaltmaya tek başına yetmemektedir.

Erkeklerde yürütülen büyük çaplı epidemiyolojik veriler; ıspanak, mercimek, bezelye veya mantar gibi pürin içeren bitkisel gıdaların gut atakları riskini istatistiksel olarak artırmadığına işaret etmektedir.6 Bu bulguların kadınlar ve farklı popülasyonlar için de geçerli olup olmadığı ise henüz netleşmedi.

Bununla birlikte, pürin içeriği nedeniyle sebzelerden aşırı kaçınmak için şu an elimizdeki veriler yeterli bir gerekçe sunmuyor.

Kırmızı eti tamamen kesmek çoğu kişide ürik asidi tek başına normale döndürmez; diyetteki pürini kısıtlamak kan düzeyinde genellikle sınırlı bir düşüş sağlar. Beslenmede fruktoz, alkol ve insülin direnci daha belirleyici; kişiler arasındaki farkta ise kalıtımın payı yaklaşık dörtte bir, beslenme düzeninin payı yüzde birin altındadır.

Fruktoz Metabolizması, ATP Yıkımı ve Ürik Asit

Eğer et yemek tek başına yeterli bir açıklama değilse, o bacaları tıkayan asıl problem nedir? Güncel verilere göre metabolik sabotajcı Fruktoz (meyve şekeri) ve Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu. (HFCS).7-8

Glikoz tüm vücut hücreleri tarafından güvenle kullanılabilirken, fruktoz doğrudan karaciğere giden güdümlü bir füze gibidir. Karaciğer yüksek miktarda fruktozu işlemeye çalıştığında, hücrenin enerji molekülü olan ATP'yi hızla tüketir; tükenen ATP molekülleri parçalanarak ürik aside dönüşür.9

Kontrollü çalışmalar bu etkiyi özellikle yüksek fruktoz dozlarında belgelemiş olsa da, günlük tüketim düzeylerindeki etkinin büyüklüğü kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Yine de şekerli içecekler ve meyve sularının ürik asit yükünü artırabileceği, mevcut verilerle desteklenmektedir.7, 10

Portakalın dalını, yapraklarını ve kesilmiş bir dilimini gösteren renkli botanik levha
Poiteau'nun 19. yüzyıl başından portakal levhası. Şekerli içecek ve meyve suyu, karaciğerde ATP tüketerek ürik asit üretimini artırabilir. (Görsel: Wikimedia Commons, kamu malı)

Ürik asidinizi fırlatan, dün yediğiniz kaliteli köfteden çok, yanındaki asitli/şekerli içecek veya masum sanılan meyve suyu olabilir.10

Şeker yediğiniz için gut atağı geçirebileceğiniz fikri geleneksel tıpta pek konuşulmaz, ama gerçekte tetikleyici faktörlerden biri olabilir.

İnsülin Direnci ve Ürik Asit Atılımını Etkileyen Faktörler

İşin yalnızca üretim (fruktoz ve pürin) tarafı değil, atım (böbrekler) tarafı da insülin direnci ile yakından ilgilidir. Şeker ve rafine karbonhidratın fazla tüketimine bağlı olarak gelişebilen hiperinsülinemi (yüksek insülin) durumu, böbreklere şu acil talimatı verir: "Tuzu ve ürik asidi dışarı atma, geri em ve içeride tut!".11-12

Yani bel çevreniz kalınsa, karaciğeriniz yağlıysa ve insülin direnciniz varsa, fabrikanın bacaları büyük oranda kilitlenmiş olabilir. İnsülin direnci böbrek tübüllerinde ürat geri emilimini artırabiliyor ve ürik asit atılımını bozabiliyor.13

Pürinsiz bir diyete rağmen insülin direncinizi yönetmediğiniz sürece ürik asidin etkin biçimde temizlenmesi güçleşebilir.

Ürik Asidi Düşürmeye Yardımcı Beslenme Adımları

Tek bir gıdayı çıkarmak yerine beslenme düzeninin bütününü değiştirmek gözle görülür bir sonuç verebiliyor. Hiperürisemi ve gut üzerine yapılan beslenme çalışmalarını bir araya getiren derlemede düşük kalorili, pürini kısıtlı ve Akdeniz tipi düzenler kan ürik asidinde küçük ama anlamlı düşüşler sağladı.21

DASH düzeninin sınandığı kontrollü bir çalışmada düşüş 0,35 mg/dL oldu ve ürik asidi 7 mg/dL'nin üstünde olanlarda 1,29 mg/dL'ye çıktı.22

Çubuk grafiği: DASH düzeniyle ürik asit düşüşü çalışmadaki herkeste 0,35 mg/dL, 7 mg/dL üstünde olanlarda 1,29 mg/dL
Kaynak: yazının 22 numaralı kaynağı. (Görsel: Diyetisyen Deniz Eriş, CC BY-NC-ND 4.0)

Hekiminizin tedavisi sürüyorsa ona eşlik edecek beslenme adımları, ürik asidin vücutta oluşumunu, besinle alımını ve böbreklerden atılımını hedefler:

Sade fon önünde bir bardak suyu tutan el
Bol su, böbrek taşı geçirmiş kişilerde taşın tekrarlamaması için kılavuzların önerdiği genel önlemlerden biridir.
  1. Fruktoz Musluğunu Kapatmak: En hızlı ve etkili adım; eklenmiş şekerleri, yüksek fruktozlu mısır şuruplarını, asitli içecekleri ve şekerli içecekleri (meyve suları) dahil, beslenmenizden çıkarmaktır. Bütün meyveleri (lifleriyle birlikte) porsiyon kontrolü dahilinde tüketmek genellikle güvenlidir, ancak suyu sıkılmış meyveler karaciğere daha hızlı ve yoğun bir fruktoz yükü bindirerek ürik asit üretimini artırabilir.7, 10
  2. Akılcı Pürin Kısıtlaması: Et tüketimini sıfırlayıp kas kaybetmek yerine, akıllı seçimler yapın. Pürin şampiyonları olan sakatatları (karaciğer, böbrek vb.) ve küçük balıkları (sardalya, hamsi) sınırlayın. Kaliteli protein kaynaklarını (yumurta, peynir, makul miktarda tavuk veya et) metabolizmanızı yormadan esnek şekilde tüketebilirsiniz.5-6 Beyaz et ağırlıklı ilerlemek iyi bir strateji olabilir.
  3. C Vitamini ve Takviye: C vitamini takviyesinin kan ürik asidini bir miktar düşürdüğü çalışmalarda gösterilmiştir; bunun böbreklerden atılımın artmasıyla olduğu düşünülmektedir.14 C vitamini alımı yüksek erkeklerde gut riskinin daha düşük olduğu da gözlenmiştir.15 Gut tanısı almış kişilerde ise Amerikan Romatoloji Derneği kılavuzu, takviyeyle ürik asitte kayda değer değişim görülmediği için C vitamini takviyesi eklenmesini önermez; takviye düşünüyorsanız kararı hekiminizle birlikte verin.23
  4. Alkol (Özellikle Bira) Tuzağı: Alkol, böbreklerin ürik asit atılımını doğrudan bozabilir. Bira ise hem alkol içerdiği hem de yapısındaki bira mayası devasa miktarda pürin barındırdığı için gut hastaları adına kelimenin tam anlamıyla beladır.16
  5. Kilo Yönetimi ve İnsülinin Düşürülmesi: Kilo vermek (özellikle karın/viseral yağların kaybı), insülin direncini kırarak böbreklerin kilitli kapılarını açabilir ve ürik asidin idrarla atılmasına olanak tanıyabilir. Sürdürülebilir aralıklı oruç protokolleri veya düşük karbonhidratlı diyetler bu süreci hızlandırabilir.17-18 (Sert ve uzun süreli açlıkların ilk günlerinde kanda artan ketonlar böbreklerde ürik asitle yarışa girebildiği için kan ürik asit düzeyinde geçici dalgalanmalar görülebilmekte; uzun vadede ise ağırlık kaybının bazal değerleri kalıcı olarak iyileştirdiği bildirilmekte.)
  6. Su Tüketimi ve Böbrek Taşı: Ürik asit böbreklerden idrarla atılır. Hekiminiz sıvı kısıtlaması önermediyse günde 2,5-3 litre su içmek, Avrupa Üroloji Derneği kılavuzunun böbrek taşı geçirmiş kişilerde taşın tekrarlama riskini azaltmak için önerdiği miktardır.27 Sıvının bir kısmını maden suyundan alıyorsanız, markalar arasındaki mineral farkına maden suyu karşılaştırmasında bakabilirsiniz.

Beslenme Ne Zaman Yetmez, Hekime Ne Zaman Başvurulur?

Ürik asit yalnız yediklerimizle ilgili değil; vücuttaki pek çok metabolik süreçten etkilenir ve beslenmede hiçbir değişiklik olmadan da kendiliğinden yükselebilir.

İnsanlar arasındaki ürik asit farkının yaklaşık dörtte biri genlerle açıklanırken beslenme düzeninin bu farktaki payı yüzde birin altında kalmaktadır.24 Bu oran iki kişi arasındaki farkı anlatır; bir kişi beslenmesini değiştirdiğinde değerinin ne kadar düşeceği ayrı bir sorudur ve çalışmalar bu soruda küçük ama gerçek düşüşler bildirmiştir.21-22

Amerikan Romatoloji Derneği'nin gut kılavuzu da tek tek besinlerin ürik asit üzerindeki etkisinin küçük olduğunu belirtir.23 Bu yüzden beslenme değişikliği değeri düşürebilse de düşüş sınırlı kalabilir.

Beslenmenin yanında ürik asidi yükselten durumlar arasında kalıtım, fazla kilo, bazı ilaçlar, böbrek hastalığı ve yüksek tansiyon sayılır.25

İdrar söktürücüler (diüretikler) bu ilaçların en önemlilerindendir; ilaçlar ürik asidi çoğunlukla böbreğin onu geri emmesini artırarak ya da idrara bırakmasını azaltarak yükseltmekte.28 Böbrek işlevi azaldığında da böbreklerin süzüp attığı ürik asit azalır ve fazlası kanda kalır.2

Damarları ve idrar yoluyla insan böbreğinin sade çizimi
Çizimde böbrek damarları ve idrar yoluyla birlikte görünüyor; böbrek işlevi azaldığında ürik asit idrarla yeterince atılamaz ve fazlası kanda kalabilir. (Görsel: NIAID, Ryan Kissinger, Wikimedia Commons, kamu malı)

İnsülin direnci, yani hücrelerin insüline eskisi kadar yanıt vermemesi, beslenmeyle ilgili nedenlerle beslenme dışı nedenlerin arasında durur: şeker ve rafine karbonhidrat ağırlıklı beslenmeyle ve fazla kiloyla yakından ilişkilidir, böbreğin ürik asit atılımını da azaltabilir.11, 13

Bu nedenleri araştırmak, gerekirse ek tahlil istemek ve kullandığınız ilaçta değişiklik gerekip gerekmediğine karar vermek hekimin işidir; beslenmenin açıklayamadığı bir yükseklikte çözüm, hekiminizin bulduğu nedene göre şekillenir.

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa ürik asit yalnız beslenmeyle izlenecek bir değer olmaktan çıkar ve hekim takibi şarttır:

  • Gut atağı geçirdiyseniz ya da gut tanınız varsa: Amerikan Romatoloji Derneği kılavuzu ilk atakta 9 mg/dL'nin, Avrupa Romatoloji Birliği (EULAR) kılavuzu 8 mg/dL'nin üstündeki değeri, hekimin ürik asit düşürücü tedaviyi erkenden düşündüğü durumlar arasında sayar; tedavinin gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.23, 26
  • Beslenme değişikliğine rağmen değer düşmüyorsa: beslenmenizi değiştirdiğiniz hâlde sonraki tahlillerinizde değer aynı kalıyorsa, yükselmenin nedeni beslenmenin dışında olabilir.
  • Böbrek taşı öykünüz varsa: Avrupa Üroloji Derneği kılavuzu her taşın türünün incelenmesini önerir, çünkü önlemler türe göre değişir; ürik asit taşı geçirenler taşın yeniden oluşma riski yüksek kişiler arasında sayılır ve hekim tarafından yakından izlenir.27
  • Gut tanınızla birlikte başka bir hastalığınız varsa: Avrupa kılavuzu gut tanılı herkesin böbrek hastalığı, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, şeker hastalığı ve kan yağlarındaki yükseklik yönünden taranmasını önerir; bu taramayı hekiminiz planlar.26

Hiçbir yakınma yokken yükseklik yalnız rutin bir tahlilde görüldüyse kılavuzlar ayrışıyor: Amerikan Romatoloji Derneği kılavuzu, böbrek, kalp, taş ya da tansiyon sorunu olanlar dahil, ilaç tedavisine başlanmamasını öneriyor; Çin'in 2024 kılavuzu ise değer 9 mg/dL ve üstündeyse ya da kalp, metabolizma veya böbrek hastalığı eşlik ediyorsa tedaviye başlanmasını önermekte.

İki yaklaşım arasında sizin için doğru yolu, değerinizi ve eşlik eden hastalıklarınızı birlikte gören hekiminiz belirler.23, 29

Esnek, Temkinli ve Olası Yasaklı Gıdalar Tablosu

Aşağıdaki tablo gıdaları bir bakışta gösteriyor; ayrıntılar tablonun altında.

🟢 Esnek tüketilebilir🟡 Temkinli / porsiyonla🔴 Kaçının
Yumurta, süt ürünleri, peynirKırmızı et, tavuk, hindiŞeker, fruktoz, meyve suyu, HFCS
Çerez, tahin, zeytin, zeytinyağıYulaf ve tam tahıllarSakatat, küçük balık, kabuklu deniz ürünü
Sebzeler, bakliyat, mantarTaze meyve (porsiyonla)Alkol, özellikle bira
Filtre kahve, çayİşlenmiş ve kızartılmış ürünler

Esnek Şekilde Tüketilebilecek Gıdalar:

Bu gıdaların pürin içerikleri ve ürik asit ile olan etkileşimleri oldukça minimaldir, başka bir sağlık problemi olmadığı sürece rutinde esnek şekilde tüketilebilirler.

  • Yumurta, süt ve kaliteli süt ürünleri, peynir çeşitleri. (Süt proteinleri ürik asit atılımını destekleyebilir dahi).
  • Çerezler, fıstık ezmesi, tahin, zeytin ve zeytinyağı.
  • Patates
  • Filtre kahve (Kafein atıma destek olabilir), çay.
  • Mantar, bezelye, karnabahar, pazı, brokoli, kuşkonmaz, brüksel lahanası, semizotu, ıspanak ve bakliyatlar.

Bitkisel pürin kaynakları olmakla birlikte, mevcut epidemiyolojik veriler gut atağı riskini artırmadıklarına işaret ettiğinden esnek tüketim grubuna dahil edilmiştir.

Temkinli Tüketilmesi Önerilenler:

İçerikleri nedeniyle ürik asidi yükseltebilecekleri için sınırlı şekilde, porsiyon kontrolü dahilinde tüketilmeleri önerilen besinler:

  • Kırmızı et, tavuk, hindi eti ve büyük balıklar.
  • Yulaf ve tam tahıllar.
  • Taze meyveler (Porsiyon dahilinde)

Tüketilmesi Önerilmeyen/Olası Yasaklı Sabotajcı Gıdalar:

Olabildiğince kaçınılması gereken, tüketimleri halinde ürik asit düzeyini zıplatabilecek gıdalar:

  • Şeker, fruktoz içeriği yüksek doğal şekerler (bal, reçel, pekmez şurup, nektar, kuru meyve çeşitleri), meyve suları, şekerli içecek, şekerli dondurma ve HFCS (mısır şurubu) içeren paketli gıdalar.
  • Sakatatlar, küçük balıklar, kabuklu deniz ürünleri ve av etleri
  • Alkollü içecekler, özellikle de bira ve yüksek alkollü içkiler.
  • Trans yağ ve omega-6 ağırlıklı bitkisel yağlarla yapılmış işlenmiş/kızartılmış ürünler: Doğrudan ürik asit üzerindeki etkileri için güçlü kanıt olmamakla birlikte, kronik enflamasyonu artıran beslenme örüntüsünün bir parçası olduklarından sınırlandırılmaları önerilir.
  • İçeriği bilinmeyen paketli/hazır gıdalar.

Tuzun kendisi pürin içermez, ürik asidi doğrudan yükseltmez.22 Belirleyici olan, tuzlu yiyeceğin içinde ne olduğudur; sakatat, şarküteri ve mezelik küçük balıklar bu yüzden sınırlanır.

Beslenmede en kolay gözden kaçan grup, çoğu kişinin masum sandığı şekerlerdir: bal, pekmez, reçel, kuru meyve, meyve suları ve HFCS içeren paketli gıdalar. Sakatat ve kabuklu deniz ürünleri kadar bunlara da dikkat edin.

Aklınızda kalacak olanlar; hiperürisemi ve gut hastalığı yalnızca "çok protein yemekle" açıklanabilecek kadar basit sorunlar değildir. Asıl hedefimiz, o görünmez fruktoz bombardımanını kesmek, insülin direncini azaltarak böbreklerin ürik asit atılımını desteklemek ve bedeni kas kaybına uğratmadan, doğru proteinlerle sürdürülebilir bir denge kurmaktır; ilaç ve tedavi kararı hekiminizindir.

Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik'i 2014'te, yüksek lisansımı da 2016'da ABD'deki Plymouth State University'de yeme davranışı ve yeme bozuklukları üzerine uzmanlaşarak tamamladım. 2018'den beri bireysel ve kurumsal danışmanlık yapıyor, beslenme üzerine yazıyorum.

Bu yazı Diyetisyen Deniz Eriş tarafından, güncelleme tarihindeki bilimsel veriler esas alınarak hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme, tanı ve tedavi süreçleri için hekiminize veya yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Kaynak seçimimi ve güncelleme ilkelerimi yazı ilkelerim sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynakça

  1. 1He H, Pan L, Ren X, et al. The Effect of Body Weight and Alcohol Consumption on Hyperuricemia and Their Population Attributable Fractions: A National Health Survey in China. Obes Facts. 2021 Feb;15(2):216-227. Kaynağı ara
  2. 2Dalbeth N, Merriman TR, Stamp LK. Gout. Lancet. 2016 Oct;388(10055):2039-2052. Kaynağı ara
  3. 3Choi HK, Ford ES. Prevalence of the metabolic syndrome in individuals with hyperuricemia. Am J Med. 2007 May;120(5):442-447. Kaynağı ara
  4. 4Perez-Ruiz F, Dalbeth N, Bardin T. A review of uric acid, crystal deposition disease, and gout. Adv Ther. 2015 Jan;32(1):31-41. Kaynağı ara
  5. 5Yamamoto T, Yokoyama H, Moriwaki Y, et al. The effect of completely purine-free diet of low sodium content on purine intermediates and end-product. Eur J Clin Nutr. 1990 Sep;44(9):659-664. Kaynağı ara
  6. 6Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med. 2004 Mar;350(11):1093-1103. Kaynağı ara
  7. 7Cox CL, Stanhope KL, Schwarz JM, et al. Consumption of fructose- but not glucose-sweetened beverages for 10 weeks increases circulating concentrations of uric acid, retinol binding protein-4, and gamma-glutamyl transferase activity in overweight/obese humans. Nutr Metab (Lond). 2012 Jul;9(1):68. Kaynağı ara
  8. 8Desmawati D, Fasrini U, Afriani N, Sulastri D. Fructose Intake Related with Serum Uric Acid Level in Young Adults. J Nutr Sci Vitaminol. 2019;14:135-140. Kaynağı ara
  9. 9Nakagawa T, Hu H, Zharikov S, et al. A causal role for uric acid in fructose-induced metabolic syndrome. Am J Physiol Renal Physiol. 2006 Mar;290(3):F625-631. Kaynağı ara
  10. 10Lustig RH. Fructose: metabolic, hedonic, and societal parallels with ethanol. J Am Diet Assoc. 2010 Sep;110(9):1307-1321. Kaynağı ara
  11. 11Perez-Pozo SE, Schold J, Nakagawa T, et al. Excessive fructose intake induces the features of metabolic syndrome in healthy adult men: role of uric acid in the angiogenic response. Int J Obes (Lond). 2010 Mar;34(3):454-461. Kaynağı ara
  12. 12Johnson RJ, Nakagawa T, Sanchez-Lozada LG, et al. Sugar, uric acid, and the etiology of diabetes and obesity. Diabetes. 2013 Oct;62(10):3307-3315. Kaynağı ara
  13. 13Facchini F, et al. Relationship between resistance to insulin-mediated glucose uptake, urinary uric acid clearance, and plasma uric acid concentration. JAMA. 1991;266(21):3008-3011. Kaynağı ara
  14. 14Juraschek SP, Miller ER, Gelber AC. Effect of oral vitamin C supplementation on serum uric acid: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arthritis Care Res (Hoboken). 2011 Sep;63(9):1295-1306. Kaynağı ara
  15. 15Choi HK, Gao X, Curhan G. Vitamin C intake and the risk of gout in men: a prospective study. Arch Intern Med. 2009 Mar;169(5):502-507. Kaynağı ara
  16. 16Choi HK, Curhan G. Beer, liquor, and wine consumption and serum uric acid level: the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Arthritis Rheum. 2004 Dec;51(6):1023-1029. Kaynağı ara
  17. 17Krzystek-Korpacka M, Patryn E, Kustrzeba-Wójcicka I, et al. The effect of a one-year weight reduction program on serum uric acid in overweight/obese children and adolescents. Clin Chem Lab Med. 2011 May;49(5):915-921. Kaynağı ara
  18. 18Brasse P, Zerdka J, Staszkiewicz K, et al. Intermittent Fasting: Efficacy, Safety, and Its Impact on Body Weight, Glucose Metabolism, and Gut Microbiota. Cureus. 2025 Nov;17(11):e97773. Kaynağı ara
  19. 19Kaneko K, Aoyagi Y, Fukuuchi T, Inazawa K, Yamaoka N. Total purine and purine base content of common foodstuffs for facilitating nutritional therapy for gout and hyperuricemia. Biol Pharm Bull. 2014;37(5):709-721. Kaynağı ara
  20. 20Cheng Y, Zhang H, Zhu Y, et al. Effects of fructose from apple and honey on serum uric acid in young Chinese: Randomized crossover trials. Asia Pac J Clin Nutr. 2022 Mar;31(1):87-96. Kaynağı ara
  21. 21Vedder D, Walrabenstein W, Heslinga M, et al. Dietary Interventions for Gout and Effect on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review. Nutrients. 2019 Dec;11(12):2955. Kaynağı ara
  22. 22Juraschek SP, Gelber AC, Choi HK, Appel LJ, Miller ER 3rd. Effects of the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) Diet and Sodium Intake on Serum Uric Acid. Arthritis Rheumatol. 2016 Dec;68(12):3002-3009. Kaynağı ara
  23. 23FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res (Hoboken). 2020 Jun;72(6):744-760. Kaynağı ara
  24. 24Major TJ, Topless RK, Dalbeth N, Merriman TR. Evaluation of the diet wide contribution to serum urate levels: meta-analysis of population based cohorts. BMJ. 2018 Oct;363:k3951. Kaynağı ara
  25. 25Neilson J, Bonnon A, Dickson A, Roddy E; Guideline Committee. Gout: diagnosis and management, summary of NICE guidance. BMJ. 2022;378:o1754. Kaynağı ara
  26. 26Richette P, Doherty M, Pascual E, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis. 2017 Jan;76(1):29-42. Kaynağı ara
  27. 27Skolarikos A, Somani B, Neisius A, et al. Metabolic Evaluation and Recurrence Prevention for Urinary Stone Patients: An EAU Guidelines Update. Eur Urol. 2024 Oct;86(4):343-363. Kaynağı ara
  28. 28Ben Salem C, Slim R, Fathallah N, Hmouda H. Drug-induced hyperuricaemia and gout. Rheumatology (Oxford). 2017 May;56(5):679-688. Kaynağı ara
  29. 29Sun M, Lyu Z, Wang C, Li Y, et al. 2024 Update of Chinese Guidelines for Diagnosis and Treatment of Hyperuricemia and Gout Part I: Recommendations for General Patients. Int J Rheum Dis. 2025;28(7):e70375. Kaynağı ara